Mã số N2063: Trạm MRF Phường Tân Mỹ - Đổi mới phân loại rác từ cộng đồng gắn với chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn
Phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn là một trong những nội dung quan trọng trong công tác bảo vệ môi trường hiện nay. Việc phân loại đúng ngay từ hộ gia đình sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho thu hồi, tái sử dụng, tái chế, giảm lượng chất thải phải vận chuyển, xử lý và hạn chế lãng phí các vật liệu còn giá trị.
Tuy nhiên, qua quá trình tuyên truyền, vận động người dân thực hiện phân loại rác tại nguồn trên địa bàn cho thấy, khó khăn không chỉ nằm ở việc hướng dẫn người dân cách phân loại. Vấn đề quan trọng hơn là sau khi phân loại phải có nơi tiếp nhận và có phương thức thu gom, chuyển giao phù hợp. Nếu người dân đã phân loại nhưng vật liệu sau đó không được thu gom riêng hoặc không biết chuyển giao ở đâu thì rất khó duy trì việc phân loại thường xuyên.
Đây cũng là một trong những vấn đề địa phương quan tâm trong quá trình tổ chức thực hiện. Công tác tuyên truyền có thể giúp người dân biết và hiểu về phân loại rác, nhưng để chuyển từ nhận thức sang hành động cần có điều kiện để người dân trực tiếp thực hiện. Đồng thời, địa phương cũng cần có công cụ để biết được sau tuyên truyền có bao nhiêu người tham gia, lượng vật liệu thực tế được thu hồi là bao nhiêu và được chuyển giao như thế nào.
Bên cạnh đó, Tân Mỹ là địa bàn đô thị, quỹ đất để bố trí thêm các công trình phục vụ môi trường không nhiều. Trong khi đó, trên địa bàn vẫn có những khu đất công hoặc không gian do Nhà nước quản lý có thể nghiên cứu sử dụng phù hợp để vừa tăng cường công tác quản lý, vừa tạo thêm giá trị phục vụ cộng đồng.
Từ những vấn đề thực tế nêu trên, UBND phường Tân Mỹ đã phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường, Công ty TNHH Quốc tế Unilever Việt Nam và Công ty Cổ phần Công nghệ GRAC triển khai Dự án phân loại, thu hồi và tái chế rác thải nhựa dựa vào cộng đồng, trong đó xây dựng và vận hành Trạm thu hồi vật liệu tái chế – MRF (Material Recovery Facility) là một nội dung trọng tâm.

Trạm MRF được đưa vào hoạt động từ ngày 03 tháng 4 năm 2026 và là Trạm thu hồi vật liệu tái chế MRF đầu tiên được triển khai tại Việt Nam theo mô hình phối hợp giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp, đơn vị công nghệ và cộng đồng dân cư. Thay vì chỉ tổ chức các đợt thu gom theo từng thời điểm, mô hình tạo một địa điểm tiếp nhận tương đối ổn định để người dân có thể chủ động mang vật liệu tái chế sau phân loại đến chuyển giao. Vật liệu được tiếp nhận, phân loại, cân, ghi nhận dữ liệu, lưu trữ và sau đó chuyển đến đơn vị tái chế.
Đi cùng với Trạm là việc ứng dụng nền tảng công nghệ GRAC để ghi nhận kết quả thu hồi. Đây là điểm địa phương đặc biệt quan tâm, bởi khi có dữ liệu thì kết quả của công tác phân loại tại nguồn có thể được theo dõi cụ thể hơn, thay vì chủ yếu đánh giá thông qua số lượng các buổi tuyên truyền hoặc số người được vận động.
Từ một điểm thu hồi vật liệu, quá trình triển khai thực tế đã hình thành một mô hình có sự kết hợp giữa địa điểm tiếp nhận, công nghệ số, nguồn lực của doanh nghiệp, vai trò quản lý của chính quyền và sự tham gia trực tiếp của cộng đồng dân cư.
Tạo đầu ra cụ thể cho hoạt động phân loại rác tại nguồn
Trước đây, hoạt động tuyên truyền, vận động phân loại và các chương trình thu gom vật liệu tái chế thường được tổ chức theo từng đợt. Việc hình thành Trạm MRF đã tạo thêm một địa điểm tiếp nhận cụ thể, giúp người dân có thể chủ động mang vật liệu tái chế đến thay vì phải chờ các chương trình thu gom.

Các loại vật liệu có khả năng tái chế như nhựa, giấy, kim loại… sau khi được người dân phân loại được tiếp nhận riêng tại Trạm; thực hiện cân, ghi nhận, phân loại, lưu trữ và chuyển giao cho đơn vị thu gom, tái chế.
Từ đó hình thành một quy trình tương đối rõ ràng:
Phân loại tại hộ gia đình → tiếp nhận tại Trạm MRF → cân, phân loại và ghi nhận → lưu trữ → chuyển giao cho đơn vị tái chế.
Điểm mới của mô hình không phải là tạo ra một phương pháp xử lý chất thải hoàn toàn mới, mà là kết nối những khâu đang còn rời rạc thành một quy trình có đầu vào, điểm tiếp nhận và đầu ra cụ thể.
Qua đó, vật liệu sau sử dụng không chỉ được nhìn nhận là chất thải cần thu gom, xử lý mà được xác định là nguồn vật liệu còn khả năng thu hồi để tiếp tục đưa vào quá trình tái chế.
Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với định hướng kinh tế tuần hoàn, trong đó mục tiêu không chỉ là xử lý chất thải mà còn phải hạn chế thất thoát các nguồn tài nguyên có thể tiếp tục sử dụng.
Đưa công nghệ số vào hoạt động thu hồi vật liệu tại cộng đồng
Một điểm khác của MRF Tân Mỹ so với hình thức thu gom vật liệu tái chế thông thường là việc sử dụng nền tảng GRAC để ghi nhận dữ liệu trong quá trình hoạt động.
Vật liệu khi được tiếp nhận tại Trạm được cân và ghi nhận trên hệ thống. Thông qua đó có thể theo dõi số lượt tham gia, khối lượng vật liệu thu hồi và kết quả hoạt động của Trạm theo từng thời điểm.
Qua quá trình triển khai, địa phương nhận thấy giá trị của việc ứng dụng công nghệ không chỉ nằm ở thao tác ghi nhận số liệu. Quan trọng hơn là tạo được dữ liệu thực tế để phục vụ đánh giá.

Nếu trước đây kết quả của công tác tuyên truyền phân loại rác thường được phản ánh qua số cuộc tổ chức, số lượt người tham dự thì với MRF, bên cạnh các chỉ tiêu này còn có thể xem xét lượng vật liệu thực tế đã được người dân phân loại và chuyển giao.
Dữ liệu này cũng giúp các đơn vị tham gia có cơ sở để đánh giá hoạt động nào mang lại hiệu quả, thời điểm nào người dân tham gia nhiều, loại vật liệu nào được thu hồi và những nội dung nào cần tiếp tục điều chỉnh.
Như vậy, chuyển đổi số được đưa trực tiếp vào một hoạt động môi trường cụ thể tại cơ sở. Công nghệ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ quản lý, theo dõi và đánh giá hiệu quả chứ không tách rời khỏi hoạt động thực tế.
Tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia thay vì chỉ tiếp nhận tuyên truyền
Một trong những vấn đề được địa phương xác định ngay từ khi triển khai là việc phân loại rác chỉ có thể duy trì khi người dân thực sự tham gia.

Vì vậy, MRF được tổ chức không chỉ là nơi tập kết vật liệu mà còn là địa điểm để người dân trực tiếp thực hành phân loại, chuyển giao vật liệu và tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường.
Bên cạnh hoạt động tiếp nhận thường xuyên, Trạm còn được sử dụng để tổ chức các hoạt động đổi vật liệu tái chế, truyền thông, hướng dẫn phân loại và giáo dục môi trường cho học sinh, thiếu nhi.
Qua đó, nội dung tuyên truyền không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà được gắn với một địa điểm và hoạt động cụ thể. Người dân có thể trực tiếp nhìn thấy vật liệu được cân, phân loại và ghi nhận sau khi mang đến Trạm.
Cách tổ chức này góp phần chuyển vai trò của người dân từ đối tượng được tuyên truyền, vận động thành người trực tiếp tham gia trong chuỗi phân loại, thu hồi và tái chế.
Sử dụng quỹ đất công để tạo thêm giá trị phục vụ môi trường và cộng đồng
Trong điều kiện đô thị, việc tìm kiếm một khu đất riêng để xây dựng công trình phục vụ thu hồi vật liệu không phải lúc nào cũng thuận lợi. Đây là vấn đề thực tế nếu muốn nhân rộng các mô hình tương tự.
Từ thực tế đó, việc triển khai MRF đặt ra một hướng tiếp cận là rà soát, sử dụng phù hợp các khu đất công hoặc không gian do Nhà nước quản lý chưa khai thác hết công năng để phục vụ các hoạt động môi trường.
Việc sử dụng phải bảo đảm phù hợp quy hoạch, mục đích sử dụng đất, quy định về quản lý tài sản công, bảo vệ môi trường và các quy định có liên quan. Tuy nhiên, nếu đáp ứng được các điều kiện này thì một khu đất công có thể đồng thời tạo ra nhiều giá trị.
Đối với MRF, khu vực bố trí Trạm vừa là nơi tiếp nhận vật liệu tái chế, vừa có thể tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục môi trường và sinh hoạt cộng đồng.
Cách tiếp cận này cho thấy hiệu quả sử dụng đất công không nhất thiết chỉ được đánh giá thông qua nguồn thu trực tiếp. Trong một số trường hợp, giá trị tạo ra có thể được xem xét thông qua hiệu quả môi trường, xã hội và lợi ích mang lại cho cộng đồng dân cư.
Đối với địa phương có quỹ đất hạn chế, việc khai thác thêm công năng từ các nguồn lực sẵn có cũng giúp hạn chế nhu cầu phải tạo lập một mặt bằng mới cho từng mô hình riêng biệt.
Hình thành mô hình hợp tác công – tư trong công tác phân loại, thu hồi và tái chế chất thải
Qua quá trình triển khai Trạm MRF tại phường Tân Mỹ cho thấy, để công tác phân loại rác tại nguồn đạt hiệu quả thì chỉ riêng nguồn lực của Nhà nước là chưa đủ. Hoạt động này cần có sự tham gia của doanh nghiệp, đơn vị công nghệ, đơn vị thu gom – tái chế và đặc biệt là sự tham gia thường xuyên của người dân.

Từ thực tế đó, mô hình Trạm MRF được tổ chức theo hướng kết hợp nguồn lực giữa khu vực công và khu vực tư.
UBND phường thực hiện vai trò quản lý nhà nước, tổ chức triển khai, tạo điều kiện về địa điểm, huy động hệ thống chính trị và theo dõi kết quả thực hiện. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường và các tổ chức đoàn thể phối hợp tuyên truyền, vận động cộng đồng dân cư.
Đối với khu vực doanh nghiệp, Công ty TNHH Quốc tế Unilever Việt Nam tham gia hỗ trợ nguồn lực, kinh nghiệm và các hoạt động truyền thông; Công ty Cổ phần Công nghệ GRAC tham gia cung cấp giải pháp công nghệ, quản lý dữ liệu, hỗ trợ vận hành và kết nối với các đơn vị thu gom, tái chế.
Cách thức tổ chức này giúp từng bên tham gia theo đúng chức năng và thế mạnh. Chính quyền địa phương không phải tự thực hiện toàn bộ các khâu, trong khi doanh nghiệp có điều kiện đưa nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm vào giải quyết một vấn đề cụ thể tại địa phương.
Điểm đáng chú ý là sự hợp tác không chỉ dừng ở việc doanh nghiệp hỗ trợ một hoạt động tuyên truyền hoặc một đợt thu gom riêng lẻ, mà được gắn với quá trình tiếp nhận vật liệu, ghi nhận dữ liệu và kết nối đầu ra tái chế.
Qua đó, bước đầu hình thành phương thức phối hợp trong đó Nhà nước giữ vai trò quản lý, định hướng và điều phối; doanh nghiệp tham gia về nguồn lực, công nghệ và giải pháp; người dân trực tiếp tham gia thực hiện phân loại và cung cấp vật liệu cho hệ thống.
Đây là hướng tiếp cận có thể tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện trong công tác phân loại chất thải tại nguồn, nhất là trong điều kiện nguồn lực của Nhà nước có giới hạn nhưng nhu cầu về các giải pháp môi trường tại đô thị ngày càng lớn.
Kết quả bước đầu có thể theo dõi, đo lường
Trạm MRF phường Tân Mỹ chính thức được đưa vào hoạt động từ ngày 03 tháng 4 năm 2026.
Sau hơn 06 tháng hoạt động, Trạm đã thu hồi hơn 8,5 tấn vật liệu tái chế và ghi nhận hơn 2.000 lượt người dân tham gia. Dữ liệu tiếp nhận tại Trạm được ghi nhận thông qua ứng dụng GRAC để phục vụ theo dõi và tổng hợp kết quả.
Đối với một mô hình đang trong giai đoạn triển khai ban đầu, số lượng vật liệu thu hồi và lượt người dân tham gia là cơ sở thực tế để tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả trong thời gian tới.
Hiệu quả về môi trường
Kết quả thu hồi hơn 8,5 tấn vật liệu tái chế cho thấy một lượng vật liệu có khả năng tái chế đã được tách riêng khỏi dòng chất thải thông thường.
Điều này có ý nghĩa trực tiếp đối với công tác môi trường. Khi vật liệu được phân loại và thu hồi riêng, lượng chất thải phải đưa đi xử lý có điều kiện giảm xuống; đồng thời vật liệu còn giá trị được chuyển đến đơn vị tái chế thay vì bị thất thoát trong quá trình thu gom chung.
Mô hình cũng tạo điều kiện nâng cao chất lượng vật liệu tái chế do việc phân loại được thực hiện từ nguồn và tiếp tục được phân loại tại điểm tiếp nhận.
Về lâu dài, nếu lượng vật liệu được thu hồi tăng lên, mô hình có thể góp phần giảm áp lực cho hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải, đồng thời tạo thêm nguồn nguyên liệu thứ cấp cho hoạt động tái chế.
Đây là bước chuyển từ cách thức chủ yếu thu gom chất thải để xử lý sang tăng cường thu hồi những thành phần còn giá trị trước khi đưa phần chất thải còn lại đi xử lý.
Hiệu quả về sử dụng nguồn lực
Một kết quả khác của mô hình là bước đầu huy động được nhiều nguồn lực cùng tham gia.
Thay vì Nhà nước phải tự đầu tư và thực hiện toàn bộ các nội dung, doanh nghiệp tham gia hỗ trợ nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm; chính quyền địa phương tập trung vào công tác quản lý, tổ chức và điều phối; người dân tham gia trực tiếp vào quá trình phân loại.
Việc bố trí Trạm gắn với sử dụng phù hợp quỹ đất công cũng góp phần phát huy nguồn lực hiện có. Cách làm này có thể hạn chế nhu cầu phải tìm kiếm và đầu tư một mặt bằng hoàn toàn mới để triển khai mô hình.
Bên cạnh đó, các vật liệu được thu hồi vẫn còn giá trị tái chế và có thể trở thành nguồn nguyên liệu thứ cấp. Do đó, hiệu quả của mô hình không chỉ được xem xét ở giá trị vật liệu thu hồi mà còn ở việc hạn chế lãng phí tài nguyên và giảm lượng chất thải phải đưa vào hệ thống xử lý.
Hiệu quả về xã hội và cộng đồng

Một trong những kết quả dễ nhận thấy của Trạm là tạo được địa điểm cụ thể để người dân tham gia hoạt động bảo vệ môi trường.
Thay vì chỉ nghe tuyên truyền về phân loại rác, người dân có thể trực tiếp mang vật liệu đến Trạm, quan sát việc cân, phân loại và ghi nhận. Đối với học sinh và thiếu nhi, đây cũng là hình thức trải nghiệm trực quan về quá trình phân loại và thu hồi tài nguyên.
Hơn 2.000 lượt tham gia trong giai đoạn đầu là kết quả bước đầu cho thấy mô hình có khả năng thu hút cộng đồng. Quan trọng hơn, mỗi lần người dân chủ động phân loại và mang vật liệu đến Trạm là một lần hành vi phân loại được thực hiện trong thực tế.
Việc duy trì hành vi này thường xuyên sẽ có ý nghĩa lớn hơn so với việc chỉ tăng số lượng các buổi tuyên truyền.
Hiệu quả đối với công tác quản lý
Một trong những hiệu quả của mô hình là bước đầu ứng dụng công nghệ số vào công tác quản lý phân loại, thu hồi vật liệu tái chế tại cộng đồng. Thông qua nền tảng GRAC, thông tin về vật liệu tiếp nhận tại Trạm được ghi nhận, hỗ trợ theo dõi số lượt người dân tham gia, khối lượng, chủng loại vật liệu và kết quả thu hồi theo từng thời điểm.
So với phương thức chủ yếu tổng hợp số lượng các hoạt động tuyên truyền, việc hình thành dữ liệu từ hoạt động thực tế giúp địa phương có thêm cơ sở để đánh giá mức độ tham gia của người dân, hiệu quả thu hồi và nhu cầu điều chỉnh phương thức tổ chức thực hiện.
Điểm đáng chú ý là chuyển đổi số trong mô hình không chỉ dừng ở việc thay thế ghi chép thủ công bằng phần mềm mà từng bước chuyển dữ liệu phát sinh từ hoạt động thực tế thành thông tin phục vụ quản lý, theo dõi và đánh giá kết quả.
Khi mô hình được mở rộng, dữ liệu từ các điểm tiếp nhận có thể được kết nối, tổng hợp để theo dõi dòng vật liệu tái chế theo khu vực, hỗ trợ xác định nhu cầu bố trí điểm thu hồi và tổ chức thu gom phù hợp. Qua đó, công tác quản lý từng bước chuyển từ thống kê hoạt động sang quản lý dựa trên dữ liệu và kết quả đầu ra, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số trong quản lý nhà nước tại địa phương.
Khả năng nhân rộng và lan tỏa
Qua quá trình triển khai, một ưu điểm của MRF là mô hình có thể điều chỉnh theo điều kiện thực tế của từng địa bàn. Việc nhân rộng không nhất thiết phải xây dựng một Trạm có quy mô và hình thức giống hoàn toàn MRF Tân Mỹ.
Nội dung quan trọng cần duy trì là chuỗi hoạt động:
người dân phân loại → có điểm tiếp nhận → vật liệu được ghi nhận → có đơn vị tiếp nhận để tái chế → kết quả được theo dõi.
Tùy theo điều kiện dân cư và quỹ đất, có thể tổ chức một Trạm tập trung hoặc phát triển các điểm tiếp nhận nhỏ tại chung cư, khu dân cư, trường học, chợ; kết hợp với các đợt thu gom lưu động hoặc thu gom định kỳ.
Đối với khu vực có quỹ đất hạn chế, có thể nghiên cứu tận dụng khuôn viên công trình công cộng hoặc các khu đất công phù hợp. Việc bố trí phải được rà soát cụ thể về quy hoạch, mục đích sử dụng đất, tài sản công, môi trường, an toàn và các quy định pháp luật có liên quan.
Bên cạnh nhân rộng điểm thu hồi, phương thức hợp tác giữa khu vực công và khu vực tư cũng là một nội dung có thể nghiên cứu áp dụng tại các địa phương khác.
Chính quyền địa phương xác định nhu cầu, mục tiêu quản lý và điều kiện triển khai; doanh nghiệp có năng lực phù hợp tham gia cung cấp nguồn lực, công nghệ và giải pháp; cộng đồng dân cư trực tiếp tham gia. Tùy điều kiện của từng nơi, thành phần doanh nghiệp và cách thức tổ chức có thể khác nhau nhưng vai trò quản lý của Nhà nước và mục tiêu phục vụ cộng đồng cần được bảo đảm.
Trong trường hợp nhiều điểm thu hồi cùng được kết nối trên một nền tảng dữ liệu, các điểm riêng lẻ có thể từng bước hình thành mạng lưới thu hồi vật liệu tái chế. Khi đó, dữ liệu không chỉ phục vụ một Trạm mà có thể hỗ trợ theo dõi lượng vật liệu theo khu vực, thời gian và mức độ tham gia của cộng đồng.
Khả năng lan tỏa của mô hình cũng không chỉ được đánh giá bằng số lượng Trạm được xây dựng. Một học sinh tham gia hoạt động tại MRF có thể chia sẻ cách phân loại với gia đình; một hộ dân duy trì phân loại có thể tác động đến các hộ xung quanh; một chung cư tổ chức tốt có thể trở thành kinh nghiệm cho chung cư khác.
Do đó, giá trị nhân rộng của MRF có thể được xem xét trên cả ba phương diện: nhân rộng điểm tiếp nhận, nhân rộng phương thức hợp tác và nhân rộng hành vi phân loại trong cộng đồng.
Ủy ban nhân dân phường Tân Mỹ