Mã số N2091: Sổ tay hướng dẫn phụ huynh tập luyện Vật Lý Trị Liệu tại nhà cho trẻ Vẹo cổ bẩm sinh do cơ dưới 6 tháng tuổi

  - Chia sẻ:    

Vẹo cổ bẩm sinh do cơ là tình trạng cần được phát hiện và can thiệp sớm, trong đó việc phối hợp giữa nhà chuyên môn Vật Lý Trị Liệu và phụ huynh đóng vai trò quan trọng. Bên cạnh các buổi trị liệu tại bệnh viện, phụ huynh cần thực hiện những hoạt động tập luyện, điều chỉnh tư thế và chăm sóc trẻ tại nhà theo hướng dẫn chuyên môn.

Tuy nhiên, sau khi rời bệnh viện, phụ huynh có thể gặp khó khăn trong việc ghi nhớ các thao tác, xác định đúng hướng vận động, duy trì lịch tập và nhận biết những tình huống cần thận trọng. Những khó khăn này càng đáng quan tâm đối với gia đình ở xa bệnh viện hoặc có nhiều người cùng tham gia chăm sóc trẻ.

Từ nhu cầu thực tế đó, giải pháp "Sổ tay hướng dẫn phụ huynh tập luyện Vật Lý Trị Liệu tại nhà cho trẻ Vẹo cổ bẩm sinh do cơ dưới 6 tháng tuổi" được phát triển với mục tiêu chuyển các hướng dẫn chuyên môn thành một công cụ dễ tiếp cận, dễ sử dụng và có thể tra cứu nhiều lần tại gia đình. Điểm cốt lõi không chỉ là cung cấp thêm một tài liệu y tế, mà là tạo cầu nối giữa hướng dẫn của nhà chuyên môn và việc thực hành chăm sóc trẻ hằng ngày của phụ huynh.

Những điểm khác biệt của giải pháp:

Sổ tay được thiết kế thành hai phiên bản riêng biệt dành cho trẻ vẹo cổ bẩm sinh do cơ bên phải và bên trái. Mỗi phiên bản gồm 53 trang, được thiết kế thành ba phần: thông tin cơ bản về bệnh lý; hướng dẫn tập luyện, vận động và chăm sóc trẻ tại nhà; nhật ký theo dõi hoạt động tập luyện hằng ngày.

Giải pháp có bốn điểm khác biệt chính:

  • Thứ nhất, cá thể hóa hướng dẫn theo bên vẹo cổ. Việc tách thành hai phiên bản giúp phụ huynh dễ đối chiếu với tình trạng của trẻ, hạn chế nhầm lẫn về hướng thực hiện các thao tác. Đây là cách thiết kế hướng đến nhu cầu sử dụng thực tế, thay vì chỉ cung cấp nội dung lý thuyết chung.

  • Thứ hai, trực quan hóa các thao tác chuyên môn. Hình ảnh minh họa dạng nét giúp người đọc dễ quan sát tư thế và trình tự thực hiện. Nội dung được trình bày kết hợp giữa hình ảnh và hướng dẫn cụ thể, hỗ trợ phụ huynh xem lại khi quên thao tác đã được nhà chuyên môn hướng dẫn.

  • Thứ ba, đưa yếu tố an toàn vào ngay trong từng bài tập. Các khung lưu ý được bố trí gần nội dung hướng dẫn, giúp phụ huynh dễ nhận biết những điểm cần chú ý, dấu hiệu cần dừng tập và các mục tiêu hướng tới của bài tập. Sổ tay có vai trò hỗ trợ thực hành theo hướng dẫn chuyên môn, không thay thế việc đánh giá, chỉ định hoặc theo dõi của nhà chuyên môn.

  • Thứ tư, kết hợp hướng dẫn với công cụ theo dõi. Nhật ký tập luyện giúp gia đình ghi nhận việc thực hiện bài tập, thời lượng, số lần tập và những khó khăn phát sinh. Đây là cơ sở để phụ huynh tự theo dõi quá trình chăm sóc và trao đổi cụ thể hơn với nhà chuyên môn khi tái khám.

Đổi mới từ quy trình phát triển đến khả năng sử dụng:

Sổ tay được xây dựng từ đề tài nghiên cứu khoa học mã số CS/N1/24/65 tại Bệnh viện Nhi Đồng 1, thông qua các bước khảo sát nhu cầu của 30 phụ huynh, tổng hợp cơ sở chuyên môn, lấy ý kiến chuyên gia và đánh giá sử dụng thử trên nhóm phụ huynh.

Quá trình phát triển có sự tham chiếu hướng dẫn thực hành lâm sàng của Hiệp hội Vật lý trị liệu Hoa Kỳ (APTA) năm 2024. Sáu chuyên gia tham gia đánh giá qua hai vòng, từ đó góp ý và hiệu chỉnh nội dung, cách diễn đạt, hình ảnh và tính dễ sử dụng của tài liệu.

Hình minh họa được phát triển từ ảnh chụp thực tế thành hình vẽ nét nhằm tăng tính trực quan và hạn chế việc sử dụng hình ảnh nhận dạng bệnh nhi trong tài liệu phổ biến. Quá trình sử dụng hình ảnh và công cụ hỗ trợ thiết kế được thực hiện trong phạm vi phù hợp với quyền riêng tư và quyền sử dụng tài liệu.

Giải pháp được thiết kế trên nền tảng Canva, cho phép cập nhật nội dung và xuất bản dưới dạng tài liệu in hoặc tệp điện tử. Nhờ đó, sản phẩm có thể được điều chỉnh khi có hướng dẫn chuyên môn mới hoặc phản hồi từ người sử dụng mà không cần xây dựng lại toàn bộ tài liệu.

Tác giả đã thực hiện thủ tục đăng ký quyền tác giả cho sản phẩm. Việc đăng ký này ngoài mục đích xác lập và bảo vệ quyền tác giả, đồng thời cũng giúp người dùng nắm rõ được nguồn gốc và xuất xứ của sản phẩm.

Kết quả đánh giá:

Giải pháp đã được đánh giá theo các tiêu chí của công cụ PEMAT-P (Patient Education Materials Assessment Tool for Printable Materials), tập trung vào mức độ dễ hiểu và khả năng giúp người đọc thực hiện theo hướng dẫn.

Trong vòng đánh giá đầu tiên, sáu chuyên gia ghi nhận điểm trung bình đạt 87,3% về tính dễ hiểu và 97,6% về tính áp dụng. Trên cơ sở góp ý, tài liệu được hiệu chỉnh theo hướng đơn giản hóa cách diễn đạt, tăng tính trực quan, bổ sung chú thích và tổ chức nội dung rõ ràng hơn. Ở vòng đánh giá thứ hai, điểm đạt 100% ở cả hai tiêu chí.

Tiếp đó, mời 15 phụ huynh tham gia sử dụng thử sổ tay trong hai tuần. Theo kết quả đánh giá được ghi nhận trong đề tài, nhóm phụ huynh đạt 100% ở cả hai tiêu chí tính dễ hiểu và tính áp dụng. Phản hồi định tính cho thấy sổ tay hữu ích trong việc xem lại bài tập khi quên, theo dõi quá trình tập qua nhật ký và hỗ trợ những người chăm sóc thay thế tiếp cận hướng dẫn.

Các kết quả này cho thấy sản phẩm đã đạt kết quả tích cực về chất lượng trình bày và khả năng hỗ trợ người dùng tiếp cận hướng dẫn. Đây là bằng chứng bước đầu về tính khả thi của giải pháp. Kết quả chưa đồng nghĩa với việc tất cả phụ huynh thực hiện đúng kỹ thuật trong mọi tình huống hoặc chứng minh hiệu quả điều trị của trẻ; những nội dung đó cần được đánh giá bằng các nghiên cứu tiếp theo.

Giá trị đối với phụ huynh, trẻ và hệ thống y tế:

Đối với phụ huynh và người chăm sóc: Sổ tay cung cấp một nguồn hướng dẫn có thể tra cứu lại tại nhà, giúp giảm sự phụ thuộc vào trí nhớ sau mỗi lần được hướng dẫn trực tiếp. Nhật ký tập luyện hỗ trợ ghi nhận việc thực hiện và những khó khăn phát sinh, qua đó tạo thuận lợi cho việc trao đổi với nhà chuyên môn. Tài liệu cũng có thể được sử dụng chung giữa cha mẹ, ông bà và những người trực tiếp chăm sóc trẻ.

Đối với trẻ: Sổ tay hỗ trợ gia đình phối hợp với nhà chuyên môn trong việc duy trì các hoạt động chăm sóc và tập luyện đã được hướng dẫn. Việc giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về bệnh lý, thao tác và các lưu ý an toàn có ý nghĩa trong quá trình can thiệp sớm. Tuy nhiên, sổ tay không thay thế việc khám, đánh giá chuyên môn hoặc các buổi trị liệu cần thiết tại bệnh viện.

Đối với cộng đồng: Tài liệu in hoặc điện tử có thể giúp mở rộng khả năng tiếp cận thông tin sức khỏe đến những gia đình không thể thường xuyên trao đổi trực tiếp với nhà chuyên môn. Đặc biệt, các gia đình ở xa bệnh viện có thêm công cụ để xem lại hướng dẫn giữa những lần tái khám, với điều kiện trẻ vẫn được theo dõi và điều chỉnh kế hoạch chăm sóc theo chỉ định chuyên môn.

Đối với cơ sở y tế: Sổ tay cung cấp một cấu trúc hướng dẫn thống nhất để nhà chuyên môn Vật Lý Trị Liệu sử dụng khi giáo dục sức khỏe cho phụ huynh. Khi được tích hợp phù hợp vào quy trình chăm sóc, tài liệu có tiềm năng hỗ trợ giảm sự khác biệt trong cách truyền đạt, tăng tính liên tục giữa hướng dẫn tại bệnh viện và việc thực hiện tại gia đình.

Giải pháp hướng đến giảm những trở ngại về thông tin và đi lại cho người bệnh, đồng thời sử dụng nguồn lực hiện có một cách hợp lý. Tuy nhiên, mức tiết kiệm chi phí, mức giảm số lần đến viện hoặc tác động đến thời gian điều trị chưa được định lượng trong giai đoạn đánh giá hiện tại và cần được xác minh trong quá trình triển khai tiếp theo.

Kết quả triển khai và cơ sở xác nhận:

Giải pháp được phát triển trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu khoa học mã số CS/N1/24/65. Nghiên cứu được Hội đồng Đạo đức trong nghiên cứu y sinh học Bệnh viện Nhi Đồng 1 chấp thuận theo hồ sơ số 527/GCN-BVNĐ1 ngày 29/10/2024 và kết quả thực hiện đề tài được công nhận theo Quyết định số 01/QĐ-BVNĐ1 ngày 05/01/2026.

Sổ tay đang được đưa vào áp dụng tại Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng, Bệnh viện Nhi Đồng 1 và đánh giá về tính thực tiễn. Đây là cơ sở ban đầu để tiếp tục theo dõi tính phù hợp của tài liệu trong hoạt động giáo dục sức khỏe.

Mô hình triển khai đơn giản, chi phí phù hợp:

Sổ tay có thể được sử dụng dưới hai hình thức: bản in để phụ huynh mang về nhà và bản điện tử để xem lại trên điện thoại hoặc thiết bị có kết nối. Cách thức này không đòi hỏi cơ sở áp dụng phải đầu tư hệ thống thiết bị chuyên biệt; nhà chuyên môn có thể sử dụng tài liệu trong hoạt động tư vấn và giáo dục sức khỏe hiện có.

Chi phí triển khai chủ yếu liên quan đến in ấn, phân phối và cập nhật nội dung. Bản điện tử có tiềm năng giảm chi phí phát hành bổ sung và tạo điều kiện tiếp cận rộng hơn. Chi phí cụ thể sẽ phụ thuộc vào số lượng bản in, hình thức phân phối và nguồn lực của từng cơ sở.

Khả năng chuyển giao cho cơ sở và nhóm đối tượng khác:

Mô hình phát triển sổ tay có thể được tham khảo tại các bệnh viện nhi, khoa phục hồi chức năng và cơ sở khám chữa bệnh có tiếp nhận trẻ vẹo cổ bẩm sinh do cơ. Việc chuyển giao cần đi kèm hướng dẫn sử dụng cho nhân viên y tế, quy trình xác định trẻ phù hợp với tài liệu và cơ chế cập nhật khi có thay đổi về chuyên môn.

Về lâu dài, phương pháp xây dựng tài liệu gồm khảo sát nhu cầu, biên soạn nội dung, đánh giá chuyên gia, sử dụng thử và hiệu chỉnh có thể được tham khảo khi phát triển các tài liệu hướng dẫn tại nhà cho những nhóm bệnh nhi khác. Việc mở rộng sang bệnh lý khác cần có quy trình xây dựng và đánh giá riêng, không áp dụng máy móc nội dung của sổ tay hiện tại.

Đối với phạm vi Thành phố Hồ Chí Minh, bước tiếp theo là tăng cường kết nối với các cơ sở y tế và đơn vị phục hồi chức năng để đánh giá khả năng tiếp nhận, nhu cầu sử dụng và điều kiện chuyển giao. Việc triển khai tại cơ sở mới cần được ghi nhận bằng văn bản xác nhận, số liệu sử dụng hoặc các minh chứng tương ứng.

Định hướng lan tỏa vì lợi ích cộng đồng:

Giải pháp hướng đến việc đưa thông tin sức khỏe có căn cứ đến gần hơn với gia đình, giúp phụ huynh có thêm công cụ tham gia tích cực vào quá trình chăm sóc trẻ. Khả năng phát hành dưới dạng điện tử cũng tạo điều kiện để các cơ sở chia sẻ tài liệu rộng rãi hơn khi có sự đồng ý và thống nhất về quyền sử dụng.

Giá trị lan tỏa của giải pháp không chỉ nằm ở số lượng bản sổ tay được phát hành, mà còn ở khả năng giúp người chăm sóc hiểu và thực hiện đúng những nội dung đã được nhân viên y tế hướng dẫn. Vì vậy, quá trình nhân rộng cần đi cùng đánh giá chất lượng sử dụng, phản hồi của phụ huynh và việc duy trì các yêu cầu an toàn.

Bài báo “Xây dựng sổ tay hướng dẫn phụ huynh tập luyện Vật lý trị liệu tại nhà cho trẻ vẹo cổ bẩm sinh do cơ dưới 6 tháng tuổi” đăng trên Tạp chí Y học Thành phố Hồ Chí Minh;29(10):203-210 https://doi.org/10.32895/hcjm.m.2026.10.26

 

Bệnh viện Nhi Đồng 1