Mã số N2135: Thiết kế chế tạo bộ điều khiển cho máy trị liệu xung điện (TENS)

  - Chia sẻ:    

Trong y học hiện đại, liệu pháp kích thích thần kinh bằng điện xung qua da (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation - TENS) được công nhận rộng rãi là phương pháp giảm đau không xâm lấn, không dùng thuốc an toàn và hiệu quả. TENS hoạt động dựa trên nguyên lý truyền dòng điện cường độ thấp qua các điện cực đặt trên da nhằm can thiệp vào quá trình truyền dẫn tín hiệu đau về hệ thần kinh trung ương, đồng thời kích thích cơ thể tự sản sinh endorphin nội sinh.

Tuy nhiên, việc ứng dụng TENS tại Việt Nam hiện đang gặp phải những thách thức lớn:

Chi phí thiết bị nhập khẩu quá cao: Các bệnh viện, trung tâm phục hồi chức năng và phòng khám lớn hiện chủ yếu phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu từ các thương hiệu như Enraf-Nonius (Hà Lan), BTL (Anh) hay DMC, Young-In Biotech (Hàn Quốc). Giá thành đắt đỏ cùng chi phí bảo trì lớn khiến các cơ sở y tế tuyến huyện, tuyến xã khó lòng trang bị đầy đủ. Điều này trực tiếp hạn chế cơ hội tiếp cận của người dân ở các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa.

Hạn chế của thiết bị giá rẻ và rào cản "Firmware đóng": Ngược lại, các dòng máy TENS cầm tay giá rẻ trôi nổi trên thị trường thường có cấu hình yếu, số lượng chương trình trị liệu nghèo nàn, khả năng điều chỉnh biên độ điện áp không mịn và thiếu các cơ chế giám sát an toàn tiêu chuẩn. Đặc biệt, đa số thiết bị thương mại sử dụng phần mềm đóng (firmware đóng), không cho phép các bác sĩ vật lý trị liệu hay nhà nghiên cứu tùy biến các thông số xung (tần số, độ rộng xung, chu kỳ nghỉ) để áp dụng cho các phác đồ lâm sàng mới.

Nhu cầu giảm đau an toàn, không dùng thuốc trong cộng đồng: Cuộc khủng hoảng lạm dụng thuốc giảm đau và các thuốc nhóm opioid gây tác dụng phụ nghiêm trọng đến gan, thận, dạ dày đang là vấn đề lo ngại của toàn xã hội. Nhu cầu sở hữu một thiết bị trị liệu xung điện an toàn, vận hành đơn giản tại nhà cho người cao tuổi mắc bệnh xương khớp, người bị đau mãn tính, bệnh nhân sau phẫu thuật hay vận động viên phục hồi cơ bắp là rất lớn.

Từ thực tiễn trên, việc chế tạo thành công một thiết bị TENS "Made in Vietnam" với phần cứng ổn định, cơ chế phần mềm linh hoạt cùng giá thành cạnh tranh chính là chìa khóa giải quyết bài toán cốt lõi, hiện thực hóa mục tiêu mang lại giải pháp chăm sóc sức khỏe tối ưu cho cộng đồng.

 1. Tính mới và tính sáng tạo

1.1. Kiến trúc Firmware tổ chức theo cấu trúc bảng tham số linh hoạt

Điểm đột phá về mặt kỹ thuật của đề tài nằm ở giải pháp tổ chức firmware của vi điều khiển trung tâm. Thay vì lập trình rời rạc từng chương trình phát xung bằng các đoạn mã lệnh cố định (hard-coded) như đa số thiết bị thương mại giá rẻ hoặc thiết bị nhập khẩu firmware đóng, hệ thống quản lý 25 chương trình trị liệu (Function 01 – Function 25) dưới dạng một bảng dữ liệu tham số lưu trữ tập trung trong bộ nhớ. 

  • Cơ chế: Mỗi chương trình được định nghĩa trọn vẹn bởi bộ tham số chuẩn hóa: tần số, độ rộng xung, biên độ điện áp, thời gian phát/nghỉ, kiểu điều biến (modulation), trạng thái kênh A/B và khoảng trễ giao thoa giữa 2 kênh. 

  • Lợi ích sáng tạo: Vi điều khiển đọc dữ liệu bảng để tự động cấu hình phần cứng theo thời gian thực. Điều này cho phép các kỹ sư, bác sĩ vật lý trị liệu hiệu chỉnh hoặc thêm mới các phác đồ trị liệu lâm sàng mà không cần phải viết lại toàn bộ mã nguồn firmware. 

1.2. Thiết kế bo mạch nhúng hai vi điều khiển (Dual-MCU Architecture)

Bộ điều khiển sử dụng bo mạch in PCB 2 lớp tích hợp song song 2 vi điều khiển ATmega2560-AU (MCU1 và MCU2) giao tiếp phân tầng qua chuẩn UART: 

  • MCU2 (Giao diện & Tương tác): Đảm nhận đọc tín hiệu bàn phím trực tiếp, mắt thu hồng ngoại Remote IR (38 kHz), điều khiển còi báo trạng thái (Buzzer) và quét hiển thị 4 module LED 7 đoạn đôi (8 digit). 

  • MCU1 (Xử lý trung tâm & Tạo xung): Nhận tham số từ MCU2 để tập trung toàn bộ tài nguyên tính toán điều khiển 2 mạch phát xung công suất độc lập (Mạch 01 và Mạch 02). MCU1 tạo tín hiệu xung đảo chiều A/B cùng chuỗi xung PWM (10 kHz, độ rộng 0–70%) để điều biến chính xác biên độ cao áp ngõ ra. 

  • Lợi ích sáng tạo: Phân tách hoàn toàn tác vụ xử lý giao diện và tác vụ tạo xung thời gian thực, loại bỏ tình trạng trễ đáp ứng (latency) hay gián đoạn xung phát ra khi người dùng thao tác phím bấm, bảo đảm an toàn sinh học tối đa cho bệnh nhân. 

1.3. Tích hợp đa dạng nhóm chế độ kích thích chống thích ứng thần kinh

Giải pháp phát triển thư viện 25 chương trình trị liệu bám sát hai cơ chế y học cốt lõi: Thuyết kiểm soát cổng đau (Gate Control Theory) và Cơ chế kích thích giải phóng Opioid nội sinh (Endorphin/Enkephalin). Điểm sáng tạo là sự phối hợp đa dạng 3 nhóm chế độ xung trên cùng một thiết bị nhúng nhỏ gọn: 

  • Nhóm phát liên tục (Continuous): Giữ tần số/độ rộng xung cố định, kích thích ưu tiên sợi thần kinh cảm giác A-beta để giảm đau nhanh. 

  • Nhóm phát ngắt quãng (Burst): Phát các cụm xung mật độ cao (ví dụ: 20 xung/chuỗi) xen kẽ khoảng nghỉ 15–30 ms giữa hai kênh. 

  • Nhóm điều biến (Modulation): Thay đổi tuần hoàn các tham số theo thời gian (ví dụ: Function 22 tự động quét chu kỳ xung từ 50 ms đến 150 ms). Giải pháp này giải quyết triệt để hiện tượng thích nghi/quen tín hiệu của hệ thần kinh khi điều trị kéo dài. 

1.4. Cấu hình ngõ ra kép (BODY & SOLE) đa dụng

Thiết bị cho phép điều khiển 2 kênh ngõ ra độc lập, hoạt động ở 3 chế độ: Đồng thời, Luân phiên và Độc lập. Khung vỏ thiết bị được tạo dáng công ngẫu lực dạng đế đặt bàn chân, tích hợp trực tiếp tấm điện cực SOLE ngay trên bề mặt vỏ và sẵn sàng cổng cắm điện cực dán dây rời (BODY). Người dùng có thể trị liệu đồng thời vùng lòng bàn chân và các cơ bắp khác trên cơ thể chỉ với một thiết bị duy nhất.

2. Hiệu quả thực tế và giải quyết vấn đề xã hội, cộng đồng

2.1. Số liệu kỹ thuật và chỉ tiêu chất lượng đạt được

Sản phẩm thử nghiệm thực tế đã được tích hợp hoàn chỉnh và đo kiểm đạt các thông số kỹ thuật cam kết: 

2.2. Xác nhận thử nghiệm và kiểm chứng khoa học

  • Minh chứng dạng sóng: Toàn bộ 25 chương trình trị liệu đã được đo kiểm dạng sóng ngõ ra bằng Dao động ký kỹ thuật số Tektronix DPO 2022B. Kết quả hiển thị chính xác dạng xung hai pha đối xứng/bất đối xứng, tần số điều biến PWM 10 kHz và các khoảng thời gian nghỉ giữa chuỗi xung theo đúng thuật toán thiết kế. 

  • Thử nghiệm vận hành tích hợp: Thiết bị đã hoàn thành lắp ráp và chạy thử nghiệm đánh giá khả năng kích thích, vận hành an toàn tại Viện Công nghệ vi mạch bán dẫn – Trường Đại học Nguyễn Tất Thành. Bo mạch hoạt động ổn định, không nảy sinh lỗi truyền nhận UART hay quá nhiệt mạch công suất. 

2.3. Giá trị giải quyết vấn đề xã hội và cộng đồng

  • Giảm phụ thuộc vào thuốc giảm đau (Opioid): Thiết bị TENS cung cấp phương pháp giảm đau vật lý không xâm lấn, không gây tác dụng phụ hay nguy cơ nghiện thuốc – giải quyết trực tiếp nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân đau mãn tính, người cao tuổi mắc bệnh xương khớp, bệnh nhân phục hồi chức năng sau chấn thương. 

  • Xóa bỏ rào cản chi phí y tế: Hiện nay, các máy điện xung trị liệu tại các bệnh viện chủ yếu là thiết bị nhập khẩu từ châu Âu (Enraf-Nonius, BTL) hoặc Hàn Quốc với giá thành rất cao, chi phí bảo trì đắt đỏ. Việc làm chủ công nghệ sản xuất bộ điều khiển TENS "Made in Vietnam" giúp giảm chi phí sản xuất xuống nhiều lần, tạo điều kiện cho các trung tâm y tế tuyến huyện, trạm y tế xã và hộ gia đình dễ dàng tiếp cận thiết bị y tế chất lượng cao. 

3. Mức độ nhân rộng, lan tỏa và khả năng áp dụng

3.1. Khả năng thích ứng trên nhiều địa bàn và đối tượng

  • Đối với cơ sở y tế tuyến cơ sở: Nhờ chi phí đầu tư thấp và giao diện hiển thị LED 7 đoạn kèm âm thanh báo trực quan, thiết bị dễ dàng trang bị cho các phòng vật lý trị liệu tuyến huyện/xã mà không đòi hỏi cán bộ vận hành phải qua đào tạo quá phức tạp. 

  • Đối với cá nhân và hộ gia đình: Nguồn cấp DC 9V an toàn, kết hợp khả năng điều khiển từ xa qua Remote IR và tích hợp sẵn điện cực bàn chân SOLE giúp người cao tuổi có thể tự điều trị tình trạng tê bì chân tay, đau nhức xương khớp ngay tại nhà. 

  • Đối với thể thao và phục hồi chức năng: Thiết bị có thể tùy chỉnh các chương trình xung tần số cao/thấp để hỗ trợ vận động viên thư giãn cơ bắp, giảm tích tụ axit lactic sau thi đấu. 

3.2. Khả năng lan tỏa trong nghiên cứu và đào tạo

Bộ điều khiển đề tài không chỉ là một sản phẩm ứng dụng đơn lẻ mà còn là nền tảng phần cứng nhúng mở (Reference Platform): 

  • Dễ dàng chuyển giao cho các phòng thí nghiệm, trường đại học chuyên ngành Kỹ thuật Y sinh, Điện tử – Vi mạch để làm mô hình thực hành, nghiên cứu chuyên sâu. 

  • Có thể nhân rộng mô hình sản xuất bo mạch PCB theo quy mô công nghiệp nhờ sử dụng các linh kiện điện tử phổ thông, sẵn có trên thị trường. 

4. Hình ảnh sản phẩm và sơ đồ

Hình 1. Sơ đồ khối thiết bị phát xung điều trị hai kênh


Hình 2.Mạch điều khiển thiết bị
 


Hình 3.Thiết bị trị liệu điện xung hoàn chỉnh

Trần Minh Tân

Thông tin