Mã số N2142: Sử dụng AI để thiết kế sách ảnh và sách ảnh điện tử cho môn Nội dung giáo dục địa phương lớp 6 tại Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập

  - Chia sẻ:    

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào giáo dục không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn mở ra nhiều cơ hội đổi mới phương pháp giảng dạy, thiết kế học liệu và nâng cao chất lượng học tập. Đặc biệt, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho giáo viên trong việc giải quyết những khó khăn thực tiễn, góp phần xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, sáng tạo và phù hợp với nhu cầu của người học.

Sau khi Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, nội dung giảng dạy môn Giáo dục địa phương có nhiều thay đổi. Không gian địa lý được mở rộng, các giá trị lịch sử, văn hóa, kinh tế và xã hội trở nên đa dạng, phong phú hơn. Điều này tạo cơ hội để học sinh hiểu biết sâu sắc hơn về quê hương, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức đối với giáo viên trong quá trình tổ chức dạy học.

 (Ảnh minh họa: 1 số sự thay đổi của TPHCM sau sáp nhập)

Trong giai đoạn đầu sau sáp nhập, khi chưa có tài liệu giảng dạy chính thức thống nhất, giáo viên phải chủ động tìm kiếm, tổng hợp và biên soạn kiến thức từ ba bộ tài liệu Giáo dục địa phương trước đây. Khối lượng nội dung lớn, tài liệu phân tán, nhiều thông tin cần cập nhật khiến quá trình chuẩn bị bài giảng mất nhiều thời gian và công sức.

(Ảnh minh họa: tài liệu giáo dục địa phương trước sáp nhập)

Bên cạnh đó, học sinh lớp 6 đang ở độ tuổi có nhu cầu khám phá thế giới thông qua hình ảnh và những trải nghiệm trực quan. Tuy nhiên, nhiều nội dung Giáo dục địa phương mang tính khái quát, chứa đựng nhiều sự kiện lịch sử, địa danh, nhân vật và đặc điểm văn hóa nên nếu chỉ truyền đạt bằng văn bản sẽ khó tạo được sự hấp dẫn và khả năng ghi nhớ lâu dài.

Xuất phát từ thực tiễn đó, tôi đã nghiên cứu và triển khai giải pháp “Ứng dụng AI để thiết kế sách ảnh và sách ảnh điện tử môn Nội dung Giáo dục địa phương lớp 6 tại Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập”.

Giải pháp hướng đến mục tiêu xây dựng nguồn học liệu trực quan, sinh động, phù hợp với nội dung giáo dục địa phương mới; hỗ trợ giáo viên giảm thời gian biên soạn tài liệu; nâng cao hứng thú học tập của học sinh và góp phần bồi dưỡng tình yêu quê hương, niềm tự hào về truyền thống lịch sử, văn hóa của địa phương.

1. Đổi mới cách xây dựng học liệu bằng trí tuệ nhân tạo

Điểm mới nổi bật của giải pháp là ứng dụng AI không chỉ để tìm kiếm thông tin hay hỗ trợ soạn giáo án mà còn để xây dựng một hệ thống học liệu trực quan, có cấu trúc, phục vụ trực tiếp cho hoạt động dạy và học.

Thay vì thực hiện thủ công toàn bộ các công đoạn như đọc tài liệu, tổng hợp nội dung, biên soạn văn bản, tìm kiếm hình ảnh và thiết kế bố cục, giáo viên sử dụng ChatGPT để hỗ trợ thực hiện nhiều nhiệm vụ trong cùng một quy trình.

Cụ thể, AI được ứng dụng để:

-Tổng hợp và hệ thống hóa kiến thức từ ba bộ tài liệu Giáo dục địa phương lớp 6 của Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu.

(Ảnh minh họa: tổng hợp kiến thức từ ba bộ tài liệu cũ)

-Hỗ trợ biên soạn lại nội dung theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 6.

-Hỗ trợ bổ sung, điều chỉnh thông tin phù hợp với tình hình thực tế sau sáp nhập.

-Tạo hình ảnh minh họa cho các nội dung lịch sử, văn hóa, địa danh, con người và đặc điểm địa phương.

-Hỗ trợ thiết kế, trình bày và đồng bộ hình thức của sách ảnh, sách ảnh điện tử.

Điều này góp phần chuyển đổi cách xây dựng học liệu từ phương pháp chủ yếu dựa vào thao tác thủ công sang phương pháp có sự hỗ trợ của công nghệ AI, giúp giáo viên tập trung nhiều hơn vào việc lựa chọn nội dung, kiểm tra kiến thức và tổ chức hoạt động học tập.

2. Sáng tạo trong việc chuyển đổi kiến thức thành học liệu trực quan

Một điểm sáng tạo quan trọng là chuyển đổi những nội dung vốn mang tính lý thuyết, nhiều chữ và khó ghi nhớ thành các trang sách ảnh sinh động, kết hợp hài hòa giữa văn bản và hình ảnh minh họa.

Mỗi chủ đề được thiết kế với bố cục rõ ràng, màu sắc phù hợp, hình ảnh gần gũi và nội dung được chọn lọc. Qua đó, các sự kiện lịch sử, công trình kiến trúc, nét đẹp văn hóa và đặc điểm địa phương trở nên dễ hình dung hơn đối với học sinh.

Học liệu không chỉ cung cấp kiến thức mà còn góp phần khơi gợi sự tò mò, nhu cầu khám phá và cảm xúc tích cực của học sinh đối với môn học.

Việc xây dựng sách ảnh điện tử cũng tạo thêm hình thức tiếp cận kiến thức, góp phần mở rộng khả năng sử dụng học liệu ngoài phạm vi sách in truyền thống.

 (Ảnh bìa sản phẩm thực tế)

3. Sáng tạo trong việc giải quyết vấn đề giáo dục phát sinh sau sáp nhập

Giải pháp được xây dựng để đáp ứng một nhu cầu cụ thể của giáo dục địa phương trong giai đoạn chuyển đổi hành chính.

Việc tích hợp kiến thức từ ba địa phương trước đây vào một hệ thống học liệu thống nhất giúp học sinh từng bước hình thành nhận thức toàn diện hơn về Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập.

Đây không đơn thuần là hoạt động tổng hợp tài liệu mà còn là quá trình tổ chức lại kiến thức theo hướng phù hợp với bối cảnh mới, đồng thời bảo đảm tính gần gũi, dễ tiếp cận đối với học sinh.

Giá trị sáng tạo của giải pháp nằm ở sự kết hợp giữa AI, thiết kế học liệu trực quan và nhu cầu cập nhật nội dung Giáo dục địa phương sau sáp nhập, tạo nên một cách tiếp cận có khả năng ứng dụng trong thực tiễn nhà trường.

 (Ảnh minh họa: Khối lượng kiến thức tăng nhiều)

 

4. Kết quả triển khai thực tế

Giải pháp đã được triển khai trong năm học 2025–2026, với đối tượng sử dụng là học sinh lớp 6 và giáo viên giảng dạy môn Giáo dục địa phương.

Kết quả về sản phẩm là đã xây dựng được 8 cuốn sách ảnh tương ứng với 8 chủ đề của môn Giáo dục địa phương lớp 6.

Các sản phẩm được thiết kế theo hướng trực quan, sinh động, kết hợp nội dung kiến thức với hình ảnh minh họa, góp phần tạo nguồn học liệu phục vụ hoạt động giảng dạy.

Quá trình triển khai được thực hiện theo các bước: khảo sát ban đầu, thiết kế sách ảnh, tổ chức dạy học, đánh giá và điều chỉnh. Đây là cơ sở để xem xét mức độ phù hợp của sản phẩm với nhu cầu thực tế của giáo viên và học sinh.

Danh mục câu hỏi khảo sát:

5. Hiệu quả đối với học sinh

Kết quả khảo sát được trình bày trong hồ sơ cho thấy học sinh có những đánh giá tích cực về vai trò của hình ảnh và sách ảnh trong quá trình học tập môn Giáo dục địa phương.

Đáng chú ý, tỷ lệ học sinh yêu thích tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương tăng từ khoảng 65% trước khi áp dụng lên hơn 85% sau khi áp dụng, tương ứng mức tăng trên 20 điểm phần trăm. 

Đây là kết quả định lượng nổi bật, bước đầu phản ánh sự chuyển biến tích cực trong thái độ và hứng thú học tập của học sinh.

Bên cạnh đó, qua quá trình triển khai, học sinh được ghi nhận có sự thay đổi theo hướng:

-Hứng thú hơn khi tham gia các tiết học Giáo dục địa phương.

-Chủ động hơn trong việc tìm hiểu kiến thức và tham gia hoạt động học tập.

-Dễ hình dung, tiếp thu và ghi nhớ các nội dung về lịch sử, văn hóa, địa danh và con người.

-Tích cực tìm hiểu những giá trị đặc trưng của quê hương.

Việc sử dụng hình ảnh minh họa giúp nội dung học tập trở nên gần gũi hơn, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận kiến thức bằng nhiều hình thức thay vì chỉ đọc và ghi nhớ văn bản.

Những chuyển biến này cho thấy tiềm năng của học liệu trực quan trong việc nâng cao chất lượng trải nghiệm học tập và phát triển tinh thần tự học của học sinh.

6. Hiệu quả đối với giáo viên và nhà trường

Đối với giáo viên, giải pháp góp phần giảm bớt công việc tìm kiếm, tổng hợp tài liệu và thiết kế học liệu từ nhiều nguồn khác nhau.

Việc sử dụng AI hỗ trợ biên soạn nội dung và tạo hình ảnh giúp quy trình chuẩn bị tài liệu trở nên thuận tiện hơn, đặc biệt trong điều kiện môn Giáo dục địa phương có nội dung đa dạng và thường do giáo viên thuộc nhiều chuyên môn khác nhau đảm nhiệm.

Nguồn sách ảnh đã xây dựng cũng có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo, minh họa trong bài giảng và hỗ trợ tổ chức các hoạt động tìm hiểu kiến thức.

Đối với nhà trường, giải pháp góp phần thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy, khuyến khích giáo viên chủ động sáng tạo học liệu và từng bước hình thành nguồn tài nguyên học tập phù hợp với thực tiễn địa phương.

 (Ảnh minh họa: Phản hồi từ học sinh, giáo viên và phụ huynh)

7. Giá trị xã hội và cộng đồng

Giá trị cộng đồng của giải pháp không chỉ thể hiện ở việc hỗ trợ dạy và học mà còn nằm ở mục tiêu giáo dục tình yêu quê hương, ý thức trân trọng các giá trị lịch sử và văn hóa.

Trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh mở rộng sau sáp nhập, việc giúp học sinh tìm hiểu các vùng đất, con người và truyền thống văn hóa khác nhau có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành nhận thức về sự đa dạng và gắn kết của địa phương.

Thông qua những trang sách ảnh, học sinh có thêm cơ hội khám phá các di tích, danh lam thắng cảnh, công trình kiến trúc, nghề truyền thống và những giá trị văn hóa đặc trưng.

Từ đó, giải pháp góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện, bồi dưỡng tình yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc và ý thức gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa trong thế hệ trẻ.

Đây là tác động xã hội có ý nghĩa lâu dài, bởi giáo dục về lịch sử và văn hóa địa phương không chỉ hướng đến việc tiếp thu kiến thức mà còn góp phần hình thành nhân cách và trách nhiệm công dân.

8. Khả năng nhân rộng trong các cơ sở giáo dục

Giải pháp có khả năng nhân rộng vì quy trình thực hiện tương đối rõ ràng, tận dụng các công cụ AI hiện có và không phụ thuộc vào một hệ thống công nghệ được xây dựng riêng.

Giáo viên có thể vận dụng quy trình tổng hợp tài liệu, biên soạn nội dung, tạo hình ảnh minh họa và thiết kế sách ảnh để xây dựng học liệu phù hợp với điều kiện giảng dạy của đơn vị mình.

Image removed.Đặc biệt, các trường học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập có thể tham khảo cách thực hiện để phát triển nguồn học liệu Giáo dục địa phương phù hợp với từng nhóm học sinh.

Việc chia sẻ sản phẩm và kinh nghiệm triển khai cũng có thể được thực hiện thông qua sinh hoạt tổ chuyên môn, hoạt động chuyên đề, tập huấn hoặc cộng đồng giáo viên ứng dụng AI trong giáo dục.

9. Khả năng áp dụng cho các khối lớp và địa phương khác

Mặc dù được xây dựng trước tiên cho môn Giáo dục địa phương lớp 6, cách thực hiện của giải pháp có thể được điều chỉnh để áp dụng cho các khối lớp khác.

Bên cạnh đó, những tỉnh, thành phố có nhu cầu cập nhật hoặc xây dựng lại học liệu địa phương cũng có thể tham khảo mô hình này.

Quy trình ứng dụng AI có tính linh hoạt: khi thay đổi địa phương hoặc đối tượng học sinh, giáo viên có thể thay đổi nguồn tài liệu, yêu cầu biên soạn, phong cách hình ảnh và mức độ kiến thức mà không cần xây dựng lại toàn bộ phương pháp thực hiện.

Ngoài môn Giáo dục địa phương, mô hình còn có tiềm năng ứng dụng trong những môn học và hoạt động giáo dục cần sử dụng nhiều hình ảnh trực quan như Lịch sử và Địa lí, Ngữ văn, Hoạt động trải nghiệm và các nội dung giáo dục truyền thống.

10. Khả năng lan tỏa trong cộng đồng

Sách ảnh và sách ảnh điện tử có ưu điểm thuận tiện trong việc lưu trữ, giới thiệu và chia sẻ.

Nếu được tổ chức thành nguồn học liệu dùng chung, sản phẩm có thể hỗ trợ nhiều giáo viên, học sinh tiếp cận kiến thức, đồng thời tạo điều kiện để các đơn vị trao đổi kinh nghiệm ứng dụng AI.

Giải pháp còn có khả năng khuyến khích giáo viên chuyển từ vai trò chủ yếu sử dụng tài liệu có sẵn sang chủ động thiết kế, điều chỉnh và sáng tạo học liệu phù hợp với học sinh.

Đây là một hướng phát triển có ý nghĩa trong quá trình chuyển đổi số giáo dục, đặc biệt đối với các cơ sở giáo dục mong muốn đổi mới phương pháp dạy học nhưng còn hạn chế về nguồn học liệu trực quan.

Giải pháp “Ứng dụng AI để thiết kế sách ảnh và sách ảnh điện tử môn Nội dung Giáo dục địa phương lớp 6 tại Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập” được hình thành từ nhu cầu thực tiễn của giáo dục, hướng đến giải quyết khó khăn trong việc xây dựng học liệu và nâng cao chất lượng dạy học trong bối cảnh mới.

Điểm nổi bật của giải pháp là kết hợp trí tuệ nhân tạo với năng lực chuyên môn và sự sáng tạo của giáo viên để chuyển đổi những kiến thức địa phương thành nguồn học liệu trực quan, sinh động, dễ tiếp cận.

Với 8 cuốn sách ảnh đã được xây dựng, cùng kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ học sinh yêu thích tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương tăng từ khoảng 65% lên hơn 85%, giải pháp bước đầu thể hiện tính khả thi và những tác động tích cực trong thực tiễn giảng dạy.

Không chỉ hỗ trợ giáo viên tiết kiệm thời gian và đổi mới phương pháp dạy học, giải pháp còn góp phần bồi dưỡng tình yêu quê hương, nâng cao ý thức trân trọng những giá trị lịch sử, văn hóa và tăng cường sự gắn kết của học sinh với địa phương.

Với quy trình tương đối đơn giản, khả năng cập nhật linh hoạt và tiềm năng áp dụng cho nhiều đối tượng, giải pháp có triển vọng tiếp tục được hoàn thiện, duy trì và nhân rộng trong cộng đồng giáo dục.

Giá trị cốt lõi của giải pháp không nằm ở việc sử dụng AI để tạo ra những cuốn sách đẹp, mà ở việc biến công nghệ thành công cụ giải quyết vấn đề giáo dục thực tế, giúp giáo viên dạy học hiệu quả hơn, học sinh học tập hứng thú hơn và những giá trị lịch sử, văn hóa địa phương được truyền tải gần gũi hơn đến thế hệ trẻ.

Huỳnh Ngọc Quý (Trường THCS Hà Huy Tập )