Mã số N2146: Mô hình giả lập vết thương có dị vật

  - Chia sẻ:    

Trong các vụ tai nạn giao thông và tai nạn lao động, chấn thương có dị vật đâm thấu (như sắt, kính, gỗ...) là dạng tổn thương cực kỳ nguy hiểm. Trong “thời gian vàng” trước khi y tế chuyên nghiệp tiếp cận, sự thiếu hụt kỹ năng của người sơ cứu tại hiện trường - đặc biệt là sai lầm rút dị vật hoặc ép sai vị trí - thường dẫn đến chảy máu cấp tính, đứt mạch máu, tổn thương thần kinh và tăng nguy cơ tử vong.

Việc thiếu môi trường và công cụ thực hành khiến kiến thức sơ cứu khó chuyển hóa thành kỹ năng thực tế, đặc biệt trong những tình huống đòi hỏi sự bình tĩnh và thao tác chính xác. Nhu cầu đặt ra là cần có một giải pháp huấn luyện trực quan, dễ thực hành, chi phí thấp và có khả năng triển khai rộng rãi tại trường học, doanh nghiệp và cộng đồng.

Các bộ mô hình mô phỏng y khoa cao cấp có giá thành rất cao, chi phí bảo trì đắt đỏ, nên chỉ được trang bị hạn chế tại một số trung tâm huấn luyện chuyên sâu hoặc trường đại học y lớn. Các trường phổ thông, trung tâm cộng đồng, doanh nghiệp hoặc lực lượng cứu hộ tuyến cơ sở gần như không có khả năng tiếp cận. Thực trạng này dẫn đến việc cần xây dựng một mô hình mô phỏng đơn giản, tận dụng vật liệu sẵn có, chi phí thấp dễ chế tạo và có thể tái sử dụng, nhằm mở rộng cơ hội thực hành kỹ năng sơ cứu cho người dân, học sinh, người lao động và lực lượng hỗ trợ tại cộng đồng.

Giải pháp là nghiên cứu, thiết kế và chế tạo mô hình mô phỏng vết thương có dị vật đâm xuyên phục vụ huấn luyện kỹ năng sơ cứu ban đầu cho người dân, học sinh, người lao động và lực lượng hỗ trợ cấp cứu tại cộng đồng.

Mô hình được xây dựng từ các vật liệu sẵn có, dễ tìm kiếm, gồm:

  • Tấm da giả: Làm bề mặt mô phỏng da và mô mềm của cơ thể người.

  • Thanh kim loại hoặc vật liệu mô phỏng dị vật: Tạo các tình huống dị vật đâm xuyên với hình dạng, kích thước và hướng đâm khác nhau.

  • Bộ phận cố định: Giữ mô hình ổn định trong quá trình thực hành.

  • Dụng cụ sơ cứu: Gạc, băng cuộn, băng tam giác và vật liệu chèn đệm để người học thực hành.

Thông qua mô hình, người học được thực hành các kỹ năng:

  1. Nhận diện vết thương có dị vật đâm xuyên.

  2. Đánh giá tình trạng và mức độ nguy hiểm ban đầu.

  3. Thực hành nguyên tắc không tự ý rút dị vật.

  4. Thực hành kiểm soát chảy máu quanh vị trí tổn thương.

  5. Chèn đệm và cố định dị vật nhằm hạn chế di lệch.

  6. Băng bó phù hợp, theo dõi nạn nhân và chuyển giao cho lực lượng y tế.

Nguyên lý:

  • Nguyên lý mô phỏng giải phẫu: Tấm da giả tạo bề mặt tiếp xúc tương tự da và mô mềm, giúp người học nhận diện vị trí tổn thương và dị vật xuyên qua bề mặt.

  • Nguyên lý mô phỏng cơ học: Thanh kim loại được bố trí xuyên qua bề mặt mô hình, tạo tình huống dị vật còn lưu lại trong vết thương. Người học quan sát hướng, vị trí và độ nhô của dị vật.

  • Nguyên lý thực hành kỹ năng: Người học trực tiếp sử dụng gạc, vật liệu chèn đệm và băng cuộn để thực hành cố định dị vật, hạn chế tác động làm dị vật di chuyển.

  • Nguyên lý huấn luyện lặp lại: Mô hình có thể được sử dụng nhiều lần, cho phép thay đổi tình huống, thực hành nhiều lượt và đánh giá kỹ năng của người học.

Điểm mới: 

  • Thay vì sử dụng các mô hình mô phỏng y khoa chuyên dụng có giá thành cao, giải pháp tận dụng da giả, thanh kim loại và các vật liệu sẵn có để chế tạo mô hình huấn luyện với chi phí thấp.

  • Người học không chỉ quan sát hình ảnh hoặc nghe hướng dẫn mà được tiếp xúc với tình huống dị vật nhô khỏi bề mặt mô hình, từ đó thực hành các thao tác xử trí phù hợp.

  • Mô hình tạo điều kiện để người học trực tiếp thực hiện các thao tác nhận diện, chèn đệm, cố định và băng bó, giúp hình thành kỹ năng thay vì chỉ ghi nhớ kiến thức.

  • Mô hình có thể được cải tiến bằng cách thay đổi vị trí, hình dạng, kích thước và hướng đặt dị vật để xây dựng nhiều tình huống huấn luyện khác nhau.

  • Vật liệu dễ tìm, cấu tạo đơn giản, dễ chế tạo và sửa chữa, có khả năng triển khai tại trường học, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo sơ cứu và các đơn vị cấp cứu tuyến cơ sở.

Tính mới, tính sáng tạo

  • Sáng kiến nghiên cứu, thiết kế và chế tạo mô hình giả lập vết thương có dị vật đâm xuyên phục vụ đào tạo kỹ năng sơ cứu ban đầu, sử dụng các vật liệu phổ biến, sẵn có như da giả và thanh kim loại mô phỏng dị vật. Điểm mới của giải pháp là kết hợp các vật liệu đơn giản để tạo ra mô hình thực hành trực quan, tái hiện tình huống chấn thương có dị vật đâm xuyên, giúp người học trực tiếp thao tác thay vì chỉ tiếp cận qua hình ảnh hoặc lý thuyết. 

  • Mô hình cho phép thực hành các kỹ năng đánh giá tổn thương, kiểm soát chảy máu, chèn đệm xung quanh dị vật, cố định dị vật và băng bó bảo vệ vết thương. Giải pháp không đòi hỏi thiết bị chuyên dụng phức tạp, có thể điều chỉnh, thay thế vật liệu và cải tiến cấu trúc tùy theo mục đích đào tạo, góp phần khắc phục hạn chế về phương tiện thực hành trong huấn luyện sơ cứu chấn thương.

Hiệu quả thực tế

  • Giải pháp được đưa vào ứng dụng tại Trung tâm Cấp cứu 115 TP.HCM trong đào tạo, đánh giá kỹ năng thực hành cho nhân viên mới, tổ chức các cuộc thi chuyên môn và hoạt động tập huấn sơ cứu cộng đồng. Với chi phí chế tạo thấp, chỉ khoảng 200.000–500.000 đồng/mô hình, giải pháp giúp đơn vị chủ động trang bị phương tiện huấn luyện chuyên biệt mà không cần đầu tư thiết bị mô phỏng đắt tiền. 

  • Hiệu quả thực tế được thể hiện qua các tiêu chí đánh giá năng lực thực hành trên nhân viên mới tại Trung tâm cấp cứu 115 TP.HCM gồm: Tỷ lệ nhân viên thực hiện đúng kỹ năng đánh giá vết thương tăng từ khoảng 66% lên 94%; nhận diện vết thương tăng từ 78% lên gần 100%; tuân thủ nguyên tắc không rút hoặc làm di lệch dị vật tăng từ 94% lên 100%. Đối với các kỹ năng xử trí, tỷ lệ thực hiện đúng kiểm soát chảy máu tăng từ 63% lên 94%; chuẩn bị vật liệu tăng từ 60% lên 94%; tạo đệm bảo vệ quanh dị vật tăng từ 46% lên 91%; cố định dị vật tăng từ 43% lên 91%; băng vết thương tăng từ 57% lên 94%. Đặc biệt, kỹ năng đánh giá lại tình trạng người bệnh sau sơ cứu tăng từ 50% lên 87%. Những kết quả này cho thấy mô hình góp phần nâng cao đáng kể khả năng nhận diện, đánh giá và thực hành kỹ thuật sơ cứu vết thương có dị vật đâm xuyên, đồng thời giúp chuẩn hóa quy trình thao tác và hạn chế các sai sót có thể gây tổn thương thứ phát trong quá trình sơ cứu.

  • Về hiệu quả kinh tế và xã hội, mô hình có cấu tạo đơn giản, dễ chế tạo, sửa chữa và thay thế vật liệu, có thể tái sử dụng qua nhiều đợt đào tạo. Sáng kiến góp phần nâng cao chất lượng huấn luyện, tăng cơ hội thực hành cho nhân viên y tế và người dân, đồng thời chuẩn hóa kỹ năng sơ cứu ban đầu đối với một dạng chấn thương nguy hiểm nhưng thường thiếu phương tiện mô phỏng trong đào tạo. Qua đó, giải pháp có khả năng nhân rộng tại các đơn vị cấp cứu, cơ sở y tế và chương trình giáo dục sơ cứu trong cộng đồng.

Kết quả mô phỏng trên 20 nhân viên mới tại Trung tâm cấp cứu 115

Mức độ nhân rộng, lan tỏa

  • Ngoài đối tượng nhân viên cấp cứu 115, mô hình có thể được sử dụng trong đào tạo, huấn luyện kỹ năng sơ cứu cho nhân viên y tế tại các cơ sở khám chữa bệnh, lực lượng phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ, công an, quân đội, nhân viên an toàn lao động tại doanh nghiệp, công nhân tại các công trường, khu công nghiệp, giáo viên, học sinh, sinh viên và lực lượng sơ cứu tình nguyện tại cộng đồng.

Video hướng dẫn cách thay dị vật: https://youtube.com/shorts/lf-rKn3n3QI?feature=share

Video hướng dẫn xử lí vết thương có dị vật: https://youtube.com/shorts/WVp5LZ4m6FE

Nguyễn Hữu Hòa (Trung tâm Cấp cứu 115 Thành phố Hồ Chí Minh)