Mã số N3007: Loạt bài - TP Hồ Chí Minh hướng tới Top 50 đô thị thông minh
TP Hồ Chí Minh và Khát vọng Top 50 Đô thị thông minh thế giới vào năm 2030.
Bài 1: Xây nền tảng đô thị thông minh
Thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, TP Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ, mà đang tái cấu trúc toàn bộ mô hình quản trị vùng. Việc xây dựng một “thể chế số” mạnh mẽ và hệ điều hành dữ liệu nhất quán, chính là nền tảng để siêu đô thị 14 triệu dân vận hành trơn tru.
Nghị quyết 57 và bài toán siêu đô thị vùng
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Đối với TP Hồ Chí Minh, đây không chỉ là kim chỉ nam, mà còn là “mệnh lệnh” hành động mang tính cấp bách.
Thành phố đã có những biến đổi sâu sắc về không gian phát triển sau quá trình sắp xếp; hình thành không gian thống nhất giữa TP Hồ Chí Minh cũ, tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Với quy mô dân số khoảng 14 triệu người và diện tích 6.772 km2 (tăng gấp hơn 3 lần), TP Hồ Chí Minh mới đang trở thành siêu đô thị đa trung tâm, đa chức năng.
Theo ông Lê Ngọc Linh, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, mục tiêu đến năm 2030 lọt Top 50 đô thị thông minh hàng đầu thế giới, là nhiệm vụ trọng tâm, dưới sự chỉ đạo của Thành ủy và Ủy ban Nhân dân Thành phố. Tuy nhiên, để vận hành một bộ máy quy mô lớn như vậy, việc chỉ bổ sung “lớp áo công nghệ” là chưa đủ.
Ông Lê Ngọc Linh, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo gần đây.
Một trong những ý kiến phản biện đáng chú ý tại hội thảo góp ý dự thảo Đề án đô thị thông minh đến từ ông Đinh Hồng Kỳ, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP Hồ Chí Minh (HUBA). Ông cho rằng thách thức lớn nhất không nằm ở việc bổ sung công nghệ mà là thiết kế lại mô hình quản trị cho một “siêu đô thị vùng”.
“Đề án cần chuyển mạnh từ tư duy "đô thị thông minh công nghệ" sang "đô thị thông minh thể chế". Công nghệ chỉ là công cụ; yếu tố quyết định là cơ chế điều phối vùng và khả năng ra quyết định theo thời gian thực”, ông Đinh Hồng Kỳ nhấn mạnh. Theo ông, nếu vẫn quản trị theo địa giới hành chính cũ, quy mô đô thị càng lớn càng dễ bị phân mảnh, dẫn đến tình trạng “cát cứ dữ liệu”.
Đồng quan điểm, PGS.TS Thoại Nam, Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Tiên tiến liên ngành, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, cho rằng, việc thành lập Hội đồng điều phối phát triển đô thị thông minh là bước đi cấp thiết. Tuy nhiên, cơ quan này cần có thực quyền điều phối, thay vì chỉ dừng ở vai trò tham mưu.
Để giải bài toán quản trị siêu đô thị, xây dựng hạ tầng dữ liệu thống nhất được xem là ưu tiên hàng đầu. PGS.TS Thoại Nam đề xuất học tập mô hình của Singapore để phát triển “Hệ điều hành dữ liệu vùng” (Regional Data OS).
Khác với kho dữ liệu dùng chung truyền thống, hệ điều hành này đóng vai trò như lớp phần mềm trung gian (middleware), kết nối dữ liệu xuyên suốt các đặc khu. Dữ liệu từ camera giao thông, cảm biến mực nước, chỉ số năng lượng… được hợp nhất thành dòng chảy thông tin thời gian thực, giúp Trung tâm điều hành đô thị thông minh (IOC) phản ứng nhanh và chính xác.
PGS.TS Thoại Nam, Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Tiên tiến liên ngành Trường Đại học Bách khoa (ĐHQG-HCM), chia sẻ tại hội thảo gần đây.
Song song đó, một hướng đi đột phá là chuyển từ mô hình “Data Lake” sang “Data Mesh”. Với quy mô mở rộng gấp 3, việc tập trung dữ liệu vào một kho duy nhất dễ gây nghẽn hệ thống. Trong khi đó, Data Mesh cho phép từng lĩnh vực như y tế, giao thông, logistics tự quản lý dữ liệu, nhưng vẫn kết nối thông qua chuẩn API chung. Dữ liệu được xem như một “sản phẩm”, sẵn sàng cung cấp cho Sàn dữ liệu thành phố để thúc đẩy kinh tế số.
Quản trị đô thị thông minh từ dữ liệu và bản sao số
Giai đoạn 2018 - 2025, TP Hồ Chí Minh đã đạt những kết quả bước đầu về hạ tầng số và dịch vụ công trực tuyến. Tuy nhiên, theo ông Võ Minh Thành, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh, việc điều hành vẫn chủ yếu dựa trên báo cáo tổng hợp, chưa đạt mức thời gian thực và thiếu khả năng dự báo theo kịch bản.
Để khắc phục, Đề án giai đoạn 2026 - 2030 đặt nhiệm vụ trọng tâm là phát triển Bản sao số (Digital Twin) cấp thành phố. Ông Đinh Hồng Kỳ đề xuất xây dựng Digital Twin theo 3 lớp cốt lõi: Lớp 1, Quy hoạch - Đất đai - Xây dựng; Lớp 2, Giao thông - Logistics - Cảng biển - Năng lượng; Lớp 3, Môi trường- Ngập nước - Phát thải - Rủi ro khí hậu.
Việc tích hợp dữ liệu GIS, BIM và dữ liệu cảm biến thời gian thực vào mô hình 3D động cho phép chính quyền thử nghiệm các kịch bản trước khi triển khai ngoài thực tế. Ví dụ, phương án phân luồng giao thông hay cấp phép cao ốc có thể được mô phỏng để dự báo chính xác tác động đến ùn tắc và môi trường.
Một đô thị thông minh không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước. Ông Đỗ Đức Trung, Phó Chủ tịch Hội Tin học TP Hồ Chí Minh (HCA) kiến nghị, cần đẩy mạnh xã hội hóa hạ tầng và công nghệ. Các hiệp hội như HCA, SACA, HUBA có thể đồng hành trong phản biện chính sách và kết nối giải pháp công nghệ sát với thực tiễn.
Một trong những mục tiêu TP Hồ Chí Minh đặt ra trong dự thảo Đề án đô thị thông minh 2026 - 2030.
Doanh nghiệp không chỉ là nhà cung cấp, mà cần trở thành “đồng kiến tạo” thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox). Với lợi thế hội tụ tài chính, công nghiệp, logistics và kinh tế biển, TP Hồ Chí Minh là môi trường lý tưởng để phát triển các “phòng thí nghiệm sống” (Living Labs), nơi các công nghệ như drone giao hàng, xe tự hành hay vật liệu xanh được thử nghiệm trong điều kiện thực tế.
Cuối cùng, mục tiêu cốt lõi của đô thị thông minh vẫn là người dân và doanh nghiệp. Thành công chỉ được đo bằng chất lượng sống: Không khí sạch hơn, giao thông thông suốt hơn, dịch vụ công minh bạch và thuận tiện hơn.
Để đảm bảo tính bao trùm, Thành phố triển khai chương trình “Bình dân học vụ số”, phổ cập kỹ năng số cho mọi tầng lớp, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.
TP Hồ Chí Minh đẩy mạnh phong trào "Bình dân học vụ số", phổ cập kỹ năng số để mọi tầng lớp nhân dân đều có thể tiếp cận và sử dụng hiệu quả các dịch vụ đô thị thông minh.
Với lộ trình ba giai đoạn rõ ràng: Khởi tạo và thí điểm từ 2026 - 2027, mở rộng và liên thông từ 2028 - 2029, đánh giá và tối ưu hóa vào 2030, TP Hồ Chí Minh đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc hiện thực hóa Nghị quyết 57.
Nếu tháo gỡ được các điểm nghẽn về thể chế và xây dựng thành công “hệ thần kinh dữ liệu”, thành phố không chỉ lọt Top 50 đô thị thông minh toàn cầu mà còn vươn lên thành cực tăng trưởng mới của khu vực châu Á.
Bài cuối: Khi AI và kinh tế tầm thấp ‘cất cánh’
Khi hạ tầng thể chế đã sẵn sàng, trí tuệ nhân tạo (AI) và không gian kinh tế tầm thấp sẽ là những động lực trực tiếp đưa TP Hồ Chí Minh bứt phá. Từ việc vận chuyển y tế bằng drone đến điều hành giao thông bằng AI, Thành phố đang dần hiện thực hóa kịch bản lọt Top 50 đô thị thông minh thế giới.
Khi trí tuệ nhân tạo và kinh tế tầm thấp sẽ là động lực trực tiếp đưa TP Hồ Chí Minh bứt phá.
AI trong vận hành đô thị: Từ giám sát đến “bộ não” điều hành
Trong dự thảo Đề án đô thị thông minh giai đoạn 2026 - 2030, TP Hồ Chí Minh xác định AI không còn là các ứng dụng đơn lẻ, mà là một hệ sinh thái vận hành xuyên suốt. GS.TS Nguyễn Duy Luận, Chủ tịch JWC Lab Vietnam Inc, cho rằng, việc triển khai các module AI cốt lõi sẽ đóng vai trò như “hệ thần kinh” giúp đô thị vận hành liên tục 24/7.
Tại các khu vực trọng điểm, hệ thống camera AI đang được triển khai nhằm hỗ trợ đảm bảo an ninh và trật tự đô thị. Công nghệ này không chỉ phát hiện hành vi bất thường mà còn có thể nhận diện các tình huống rủi ro như té ngã, vật thể lạ hay hành lý vô chủ, qua đó hỗ trợ lực lượng chức năng phản ứng nhanh hơn.
GS.TS Nguyễn Duy Luận, Chủ tịch JWC Lab Vietnam Inc, chia sẻ tại hội thảo gần đây.
Trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu hộ, AI kết hợp với thiết bị bay không người lái cho phép phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như khói hoặc tia lửa. Khi xảy ra sự cố, hệ thống có thể tự động gửi cảnh báo và cung cấp tọa độ chính xác, góp phần rút ngắn thời gian xử lý.
Ở lĩnh vực giao thông, AI được tích hợp trong hệ thống giao thông thông minh (ITS), không chỉ xử lý hình ảnh mà còn phân tích âm thanh để nhận diện rủi ro kỹ thuật của phương tiện. Các trạm kiểm soát tải trọng tự động giúp duy trì tuổi thọ hạ tầng và giảm ùn tắc.
Không dừng lại ở giám sát, AI đang được định hướng trở thành “lớp ra quyết định” của đô thị. Khi kết nối với Trung tâm điều hành đô thị thông minh (IOC) và các mô hình bản sao số (Digital Twin), hệ thống có thể hỗ trợ dự báo, mô phỏng và đưa ra kịch bản điều hành theo thời gian thực.
Ngoài ra, việc xử lý dữ liệu ngay tại biên (Edge AI) cũng được xem là giải pháp quan trọng, giúp giảm tải cho hệ thống trung tâm và tăng tốc độ phản ứng. Theo các chuyên gia, hướng tiếp cận này có thể góp phần nâng cao hiệu quả vận hành toàn bộ hệ thống đô thị thông minh.
Kinh tế tầm thấp và không gian tăng trưởng mới
Bên cạnh AI, TP Hồ Chí Minh đang nghiên cứu phát triển “kinh tế tầm thấp” (Low-Altitude Economy – LAE) như một hướng đi mới. Theo GS.TS Nguyễn Duy Luận, lĩnh vực này có tiềm năng lớn, với quy mô thị trường nội địa được ước tính có thể đạt khoảng 10 tỷ USD.
Một trong những ứng dụng nổi bật là vận chuyển bằng thiết bị bay không người lái (drone/UAV). Các hành lang bay kỹ thuật số đang được nghiên cứu, cho phép thiết bị vận hành tự động với sự hỗ trợ của công nghệ AI tại biên, giúp tối ưu lộ trình và hạn chế va chạm.
Các chuyên gia cho rằng phát triển “Kinh tế tầm thấp” là lĩnh vực giàu tiềm năng trong bối cảnh đô thị thông minh.
Trong lĩnh vực y tế, drone cho thấy hiệu quả khi rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển mẫu bệnh phẩm và vật tư khẩn cấp. Cụ thể, nếu một xe cứu thương mất từ 35 - 45 phút để di chuyển trong giờ cao điểm, UAV chỉ mất từ 7 - 9 phút để vận chuyển mẫu máu hoặc vật tư y tế, tiết kiệm đến 75% thời gian.
Một số mô hình thử nghiệm vận chuyển bằng UAV đã được triển khai tại Việt Nam, mở ra khả năng ứng dụng rộng hơn trong tương lai. Điển hình là Bệnh viện Đa khoa Đức Giang (Hà Nội), cơ sở đầu tiên được cấp phép sử dụng công nghệ này và TP Hồ Chí Minh cũng đã thử nghiệm thành công việc giao hàng qua Drone tại một số khu vực. Tuy nhiên, việc phát triển lĩnh vực này vẫn cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và hạ tầng điều phối không phận.
Ở tầm nhìn dài hạn đến năm 2035, Thành phố định hướng phát triển phương tiện bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL) phục vụ vận chuyển hành khách. Với ưu điểm không phát thải và yêu cầu diện tích bến đỗ nhỏ, loại hình này được đánh giá phù hợp với đô thị mật độ cao, được coi là "xương sống" cho mô hình phát triển đô thị dựa trên giao thông công cộng (TOD) đa cực. Hiện nay, các doanh nghiệp nội địa như CT Group đã bắt đầu đặt hàng và nghiên cứu bản địa hóa công nghệ này, với tỷ lệ nội địa hóa mục tiêu đạt 85%.
Quá trình xây dựng đô thị thông minh đang được TP Hồ Chí Minh triển khai đồng bộ trên nhiều lĩnh vực.
Bên cạnh đó, mục tiêu lọt Top 50 đô thị thông minh toàn cầu được gắn với định hướng phát triển bền vững và tăng trưởng xanh theo tinh thần Nghị quyết 57. TP Hồ Chí Minh đang từng bước tái cấu trúc hạ tầng theo hướng trung hòa carbon, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý năng lượng và kiểm soát phát thải.
Trong lĩnh vực vận tải hạng nặng - một trong những nguồn phát thải lớn, các giải pháp như trạm đổi pin siêu tốc và mô hình “pin như một dịch vụ” (BaaS) đang được nghiên cứu, kỳ vọng rút ngắn thời gian nạp năng lượng và tối ưu chi phí. Các hành lang logistics kết nối TP Hồ Chí Minh với khu vực Cái Mép - Thị Vải cũng được định hướng ưu tiên triển khai nhằm giảm phát thải trong dài hạn.
Hiện Thành phố đã thử nghiệm vận chuyển bưu chính bằng thiết bị bay không người lái (UAV) kết nối xã Cần Giờ và phường Vũng Tàu từ ngày 12/2/2026, mở ra khả năng ứng dụng rộng hơn trong tương lai.
TP Hồ Chí Minh đã triển khai tuyến vận chuyển bưu chính bằng thiết bị bay không người lái (UAV) kết nối xã Cần Giờ và phường Vũng Tàu từ ngày 12/2/2026.
Mặt khác, hạ tầng chiếu sáng đô thị cũng được nâng cấp thành hệ thống đèn LED thông minh tích hợp cảm biến IoT, đồng thời đóng vai trò điểm tính toán biên. Theo PGS.TS Thoại Nam, việc xử lý AI tại biên có thể giúp giảm tải băng thông và tăng tốc độ phản ứng của hệ thống.
Bên cạnh công nghệ, yếu tố con người được đặt ở vị trí trung tâm. Chương trình “Bình dân học vụ số” được triển khai nhằm phổ cập kỹ năng số, bảo đảm mọi người dân có thể tiếp cận và sử dụng hiệu quả các dịch vụ đô thị thông minh.
Đến năm 2030, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu 100% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử, 100% cơ sở y tế triển khai khám chữa bệnh từ xa và hơn 1.000 trường học số. Các dịch vụ thiết yếu dự kiến được tích hợp vào một nền tảng “công dân số” hoạt động 24/7 với sự hỗ trợ của trợ lý ảo.
Các chỉ tiêu chủ yếu trong dự thảo Đề án đô thị thông minh TP Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 - 2030.
Xác định năm 2026 là giai đoạn bản lề, Thành phố đặt mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý và thành lập Hội đồng điều phối phát triển đô thị thông minh, tạo nền tảng cho việc triển khai đồng bộ các kế hoạch.
Với các trụ cột công nghệ như bán dẫn, AI, drone, viễn thông quang học và năng lượng hoàn nguyên, TP Hồ Chí Minh đang từng bước hình thành hệ sinh thái đô thị thông minh, hướng tới nâng cao chất lượng sống và năng lực cạnh tranh trong khu vực.
Bài, ảnh: Lưu Niệm/Báo Tin Tức và Dân tộc - Thông Tấn Xã Việt Nam
Link Nguồn: