Mã số N3013: Loạt bài - Nghị Quyết 57: Mở đường băng cho Kỳ lân Việt
Bài 1: Giải phóng nhà khoa học khỏi nỗi sợ trách nhiệm, thúc đẩy ý tưởng đột phá
Dù tự hào với hơn 3.800 startup và vị thế năng động hàng đầu khu vực, Việt Nam vẫn đối mặt một sự thật đáng báo động: danh sách kỳ lân (startup tỉ USD) đã dừng lại ở con số 4 từ cuối năm 2021. Sự thành công của các kỳ lân VNG, MoMo, VNPay hay Sky Mavis giống như những ngoại lệ hiếm hoi, phơi bày rõ những điểm yếu cố hữu của hệ sinh thái trong nước.
Trong bối cảnh đó, những cam kết mạnh mẽ từ Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang thắp lên hy vọng. Việc xác định thể chế phải đi trước một bước cho thấy quyết tâm chính trị ở cấp cao nhất. Những nút thắt với doanh nghiệp khoa học công nghệ đã được nhận diện, và giờ là lúc cần những chính sách đủ mạnh để cởi trói, tạo bệ đỡ phát triển.
Nghịch lý lớn nhất nằm ở thị trường vốn. Suốt 10 năm qua, gần như không có doanh nghiệp công nghệ quy mô nào IPO (phát hành lần đầu ra công chúng) thành công tại Việt Nam. Nguyên nhân cốt lõi đến từ "vòng kim cô" pháp lý mang tên Luật Chứng khoán, với quy định doanh nghiệp niêm yết phải "có lãi 2 năm liên tục".
Điều kiện này, dù để bảo vệ nhà đầu tư, lại vô tình trở thành rào cản không thể vượt qua với các startup, vốn có mô hình đặc thù là chi tiền 7-10 năm đầu để chiếm lĩnh thị trường. Cánh cửa niêm yết tại Việt Nam đã đóng sập với họ ngay từ đầu.
Khi kênh huy động vốn công khai tắc nghẽn, họ buộc phải tìm đến vốn mạo hiểm. Nhưng thị trường đầu tư mạo hiểm trong nước còn non trẻ, đặc biệt ở các vòng gọi vốn lớn (scale-up). Hành trình trở thành kỳ lân hơn 2 tỉ USD của MoMo được lát bằng vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế hàng đầu như Goldman Sachs, Warburg Pincus... Điều này khẳng định tiềm năng của startup Việt, nhưng cũng cho thấy sự phụ thuộc vào bầu sữa của các nhà đầu tư toàn cầu.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Việt Nam hiện chỉ có 4 kỳ lân - những công ty được định giá trên 1 tỉ USD bao gồm: VNG, VNPay, MoMo và Sky Mavis.
Với các doanh nghiệp nhỏ hơn, con đường vay vốn ngân hàng truyền thống gần như là ngõ cụt. Yêu cầu bắt buộc phải có tài sản thế chấp là bất động sản đã loại bỏ hầu hết công ty công nghệ, bởi tài sản lớn nhất của họ là chất xám và công nghệ – những tài sản vô hình mà các định chế tài chính chưa có cơ chế thẩm định hiệu quả.
Khi mọi cánh cửa huy động vốn lớn trong nước đều hẹp, "xuất khẩu pháp nhân" trở thành lối thoát tất yếu. Việc Tiki Global thành lập ở Singapore và nhận chuyển nhượng cổ phần từ Tiki Việt Nam, hay con đường của Base, Topica, Cốc Cốc, đều là những ví dụ điển hình cho xu hướng này.
Nếu bài toán vốn là rào cản vĩ mô, thì trong hoạt động hàng ngày, doanh nghiệp còn đối mặt với vô vàn nỗi khổ vô hình khác. Điểm nghẽn phi lý nhất là khâu thẩm định giá tài sản trí tuệ.
Khi một sáng chế hay phần mềm không được định giá, nó không thể được thương mại hóa, góp vốn hay cấp quyền, khiến mọi nỗ lực sáng tạo có nguy cơ trở thành con số không. Tình trạng thực thi quyền sở hữu trí tuệ còn yếu cũng làm giảm sức hút trong mắt nhà đầu tư.
Thách thức còn đến từ nội tại khi phần lớn nhà sáng lập còn hạn chế về kỹ năng quản trị, kiểm soát rủi ro để phát triển bền vững. Như ông Il-Dong Kwon, Giám đốc Điều hành BCG Việt Nam nhấn mạnh, vấn đề không phải là thiếu nhân tài, mà là thiếu cơ chế thu hút và giữ chân họ.
Bà Nguyễn Ngọc Anh, Tổng Giám đốc SSIAM, cũng cho biết nhà đầu tư nước ngoài rất muốn rót vốn vào công nghệ Việt Nam, nhưng không có doanh nghiệp để đầu tư trên thị trường chính thức do rủi ro về cơ chế IPO và chiến lược thoái vốn. Dòng tiền đã sẵn sàng, nhưng hàng hóa chất lượng lại không thể xuất hiện.
Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ra đời, được ví von như một "bà đỡ" lịch sử. Nhìn lại quá khứ, TS. Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, chỉ ra rằng nhiều chủ trương đúng đắn trước đây đã chậm được thể chế hóa do tư duy quản lý cũ. Nghị quyết 57 đã tạo ra sự khác biệt bằng những đột phá nền tảng. Theo ông, hai điểm then chốt nhất chính là tư duy chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và ưu tiên thực hiện ngân sách theo cơ chế quỹ.
Trước đây, quan niệm nhiệm vụ nghiên cứu bằng ngân sách nhà nước phải thành công 100% đã bóp nghẹt sức sáng tạo. Giờ đây, việc chấp nhận thất bại như một phần tất yếu của quá trình tìm ra cái mới sẽ giải phóng các nhà khoa học khỏi nỗi sợ trách nhiệm, khuyến khích họ dấn thân vào những lĩnh vực tiên phong.
Cùng với đó, cơ chế quỹ linh hoạt sẽ giúp nguồn vốn đến tay nhà nghiên cứu kịp thời, chấm dứt tình trạng chờ đợi kéo dài hàng năm, đưa hoạt động nghiên cứu & phát triển (R&D) tiệm cận với thông lệ quốc tế. “Đây chính là đôi tay của người bà đỡ, tạo ra một môi trường an toàn và linh hoạt để những ý tưởng đột phá được ra đời”- TS Nguyễn Quân đánh giá.
Ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ Thông tin Việt Nam (VINASA) nhấn mạnh về thời điểm vàng mà bà đỡ này xuất hiện. Trong bối cảnh thế giới đang thiếu hụt nửa triệu kỹ sư công nghệ thông tin, Việt Nam với lợi thế dân số trẻ, đam mê công nghệ, có cơ hội lịch sử để trở thành trung tâm nhân lực chất lượng cao toàn cầu.
Để hiện thực hóa khát vọng đó, ông Vũ Anh Tú, Giám đốc Công nghệ Tập đoàn FPT, vạch ra một lộ trình chiến lược cụ thể về tự chủ công nghệ. Theo ông, sự hỗ trợ từ bà đỡ chính sách cần được kết hợp với nỗ lực tự thân của doanh nghiệp. Chiến lược này bao gồm bốn trụ cột: làm chủ công nghệ AI, tự chủ nguồn dữ liệu chất lượng cao, xây dựng hạ tầng AI Factory để tăng tốc R&D, và củng cố liên kết ba nhà (Nhà nước - Doanh nghiệp - Nhà trường).
Trước bối cảnh đó, một giải pháp đột phá để hiện thực hóa ngay Nghị quyết 57 được các chuyên gia hàng đầu đồng loạt đề xuất, chính là xây dựng một sàn giao dịch chứng khoán chuyên biệt cho doanh nghiệp công nghệ, một "Nasdaq phiên bản Việt".
Lịch sử đã chứng minh sức mạnh của mô hình này. Sàn Nasdaq ở Mỹ, với những quy định niêm yết linh hoạt, không đặt nặng yếu tố lợi nhuận trước mắt, đã trở thành ngôi nhà của những gã khổng lồ công nghệ từ khi họ còn là những công ty non trẻ. Apple, Microsoft, Amazon hay Alphabet đều đã niêm yết trên Nasdaq trong thời kỳ đầu.
Chính nguồn vốn khổng lồ huy động được từ đây đã tiếp sức cho họ lớn mạnh thành những tập đoàn thống trị thế giới. Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu, một sàn giao dịch chuyên biệt sẽ giải quyết được bài toán lớn nhất là giữ chân các kỳ lân ở lại Việt Nam.
Chuyên gia kinh tế Trần Đình Phương cũng cho rằng, việc thiết lập một sàn giao dịch tương tự Nasdaq là chìa khóa để tạo ra một hệ sinh thái mạnh mẽ, thu hút các doanh nghiệp mới nổi và hình thành một văn hóa đầu tư riêng biệt, nơi nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao để tìm kiếm lợi nhuận đột phá.
Một trong những thay đổi quan trọng nhất mà sàn giao dịch này mang lại là áp dụng phương pháp định giá phù hợp. Thay vì chỉ dựa vào lợi nhuận (P/E), sàn mới sẽ cho phép định giá theo doanh thu (P/S), một tiêu chí phản ánh đúng hơn mô hình kinh doanh của các công ty công nghệ vốn ưu tiên mở rộng thị phần. Điều này không chỉ giúp startup tiếp cận nguồn vốn đại chúng mà còn cho phép nhà đầu tư đánh giá đúng tiềm năng tăng trưởng của họ.
Hơn nữa, việc niêm yết trên một sàn giao dịch uy tín còn mang lại lợi ích to lớn về mặt thương hiệu. "Nó là một lời khẳng định cho sự minh bạch, tính chuyên nghiệp trong quản trị và tầm nhìn dài hạn. Sự tin cậy này sẽ giúp doanh nghiệp thu hút nhân tài, mở rộng thị trường và tạo ra một vòng lặp tích cực: thương hiệu càng mạnh, khả năng huy động vốn càng dễ, và ngược lại" - ông Phương nhấn mạnh.
Ý tưởng về một "Nasdaq Việt Nam" không phải là một đề xuất xa vời, mà nó kết nối chặt chẽ với quyết tâm chính trị mạnh mẽ từ Trung ương. Tinh thần cởi trói này được thể chế hóa một cách nhanh chóng và cụ thể qua Nghị quyết 193/2025/QH15 của Quốc hội, với những cơ chế thí điểm chưa từng có tiền lệ như khoán chi đến sản phẩm cuối cùng và miễn trừ trách nhiệm dân sự cho các nhà khoa học.
Theo đánh giá của TS Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế, những văn bản này tạo ra một hành lang pháp lý và một sự bảo trợ chính trị vững chắc cho các cải cách đột phá. Nghị quyết 03/NQ-CP của Chính phủ còn đặt ra một mốc thời gian cụ thể: trong năm 2025, các bộ ngành liên quan phải hoàn thiện các văn bản pháp luật sửa đổi để hỗ trợ huy động vốn linh hoạt hơn cho startup.
Về mặt thực thi, việc triển khai một "Nasdaq Việt" có thể được thực hiện một cách an toàn và hiệu quả thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Chính phủ đã có tiền lệ trong việc này, điển hình là yêu cầu Bộ Tài chính sớm hoàn thiện đề án sandbox cho tài sản mã hóa.
“Tương tự, một mô hình "IPO sandbox" có thể được triển khai thí điểm tại các trung tâm tài chính lớn như TP.HCM, cho phép một số doanh nghiệp công nghệ được niêm yết theo các quy định mới mà không cần phải thay đổi ngay lập tức toàn bộ Luật Chứng khoán” - TS Nhân phân tích.
Bài học trợ lực tài chính “sếu đầu đàn”
Để tạo ra những kỳ lân Việt thực thụ, các công ty công nghệ non trẻ cần một hệ sinh thái đặc thù, được thiết kế riêng để tiếp cận nguồn vốn và nâng cao giá trị thương hiệu. Thay vì tuân theo những quy chuẩn cứng nhắc của thị trường truyền thống, họ cần một bệ phóng linh hoạt và hiệu quả hơn.
Mới đây, nhiều người Việt đã chứng kiến trực tiếp màn trình diễn đầy hấp dẫn của các robot hình người trên sân khấu tại một sự kiện. Màn nhảy múa này đã gây ấn tượng mạnh với khả năng điều khiển linh hoạt theo tiếng nhạc, và sự đồng điệu của các vũ công robot.
VinMotion là đơn vị đứng sau màn trình diễn này. Điều đáng nói, công ty này chỉ thành lập mới 7 tháng nhưng đã có sản phẩm công nghệ đầy sức sáng tạo do chính đội ngũ kỹ sư Việt Nam phát triển.
Đằng sau màn trình diễn nhảy đồng bộ và những chuyển động linh hoạt, chính xác là một hệ thống công nghệ toàn diện được phát triển nội bộ, từ phần cứng, phần mềm điều khiển chuyển động, cho đến khả năng tính toán theo thời gian thực và giao tiếp mạng gần như hoàn hảo.
Màn trình diễn của VinMotion không chỉ là minh chứng cho thấy doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể làm chủ công nghệ phức tạp và tạo dựng vị thế trên thị trường toàn cầu, mà còn khẳng định tiềm năng to lớn của ngành công nghệ Việt Nam.
Gần đây nhất, Thaco đã tạo ra một công ty con - Thaco Industries chuyên về phát triển công nghệ nhằm đẩy mạnh năng lực sản xuất trong ngành kinh doanh cốt lõi về cơ khí, linh kiện ô tô. Công ty con này được Thaco đầu tư rất lớn được đầu tư lớn với tổng vốn hơn 550 triệu USD.
Từ công ty này, sẽ giúp Thaco tự chủ công nghệ và tạo ra các sản phẩm chất lượng cao hơn, giá thành cạnh tranh hơn, từ đó củng cố vị thế trên thị trường ô tô và cơ khí. Hơn thế nữa, đây còn là bước đi chiến lược để Thaco đón đầu xu hướng công nghệ sản xuất tự động hóa và các mô hình "nhà máy không ánh đèn" trong tương lai.
Nghị quyết 57 đặt tầm nhìn năm 2045, tỉ lệ doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam tương đương các nước phát triển; tối thiểu có 10 doanh nghiệp công nghệ số ngang tầm các nước tiên tiến. Ảnh: QH
Một công ty công nghệ có một "ông lớn" đứng sau sẽ sở hữu một đặc quyền vô giá là nguồn vốn dồi dào và sự kiên nhẫn về mặt tài chính. Nguồn lực này không chỉ giúp họ vượt qua giai đoạn đầu tư ban đầu, mà còn cho phép tập trung toàn lực vào nghiên cứu & phát triển (R&D), mở rộng thị trường và chấp nhận thua lỗ để cạnh tranh.
Chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu nhận định, sự hỗ trợ từ công ty mẹ còn cung cấp một bệ đỡ chiến lược, giúp họ dễ dàng tiếp cận các đối tác, tận dụng mạng lưới kinh doanh sẵn có và xây dựng lòng tin với khách hàng. Chính sự an toàn và bền vững về tài chính này đã tạo điều kiện để các startup công nghệ mạo hiểm hơn, sáng tạo hơn và kiên trì theo đuổi những mục tiêu dài hạn.
Ngược lại, với những công ty công nghệ khác, thiếu vốn chính là rào cản lớn nhất. Họ phải đối mặt với một cuộc chiến sinh tồn không ngừng nghỉ, chật vật tìm kiếm từng vòng gọi vốn, từng khoản đầu tư để duy trì hoạt động.
Điều này có thể nhìn thấy qua nhiều công ty từng được xem là kỳ lân Việt. Chẳng hạn, WeFit, nền tảng kết nối các phòng tập gym và yoga từng huy động được hàng triệu USD nhưng cuối cùng đã phải đóng cửa. Các nguyên nhân chính được cho là mô hình kinh doanh không kiểm soát được dòng tiền và chất lượng dịch vụ xuống cấp.
Hay Telio, một startup thương mại điện tử B2B từng được định giá cao và huy động vốn thành công. Tuy nhiên, Telio đã chính thức giải thể vào đầu năm 2025. Lý do chính là không thể huy động thêm vốn trong bối cảnh thị trường đầu tư mạo hiểm suy giảm và phải đối mặt với áp lực duy trì dòng tiền.
Bài 2: TP.HCM nuôi dưỡng văn hóa dám nghĩ, dám làm
Với "đại bản doanh" khởi nghiệp SIHUB vừa khánh thành và các chính sách bơm vốn, miễn thuế, TP.HCM đang kiến tạo một bệ phóng thực chất cho startup công nghệ bứt phá.
Nghị quyết đã có, quyết tâm chính trị đã được khẳng định. Giờ là lúc biến chủ trương thành hành động cụ thể. TP.HCM, đầu tàu kinh tế cả nước, đang đi tiên phong với những bước đi chiến lược, từ việc xây dựng hạ tầng vật chất đến ban hành các chính sách hỗ trợ chưa từng có.
Đây là câu chuyện về một thành phố đang nỗ lực kiến tạo một "đường băng" thực sự, không chỉ để giữ chân mà còn để nuôi dưỡng những kỳ lân công nghệ thế hệ mới cất cánh vươn tầm thế giới.
Ngày 2-7-2025, Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú cùng các đồng chí lãnh đạo đã thực hiện nghi thức nhấn nút khai trương 3 nền tảng số phục vụ triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW. Ảnh: VGP
Bà Trần Thị Diệu Thúy, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM:
Kết quả nghiên cứu không chỉ nằm trên giấy mà phải đi vào cuộc sống
TP.HCM đang đứng trước một thời cơ lịch sử để thực hiện một cú nhảy vọt, không chỉ về kinh tế mà còn về vị thế trên bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu. Với việc triển khai Nghị quyết 57, chúng tôi xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là con đường đột phá quan trọng hàng đầu. Nền tảng cho khát vọng này không hề viển vông.
Thành phố hiện sở hữu một tiềm lực nội sinh đáng nể, với một hệ thống gần 100 trường đại học, cao đẳng, hơn 450 tổ chức khoa học công nghệ, và một cộng đồng khởi nghiệp vô cùng năng động, chiếm tới 50% của cả nước.
Sức mạnh này đã được định lượng hóa bằng những con số ấn tượng. Cụ thể, giá trị hệ sinh thái khởi nghiệp của thành phố hiện đứng thứ ba tại Đông Nam Á, với nhiều lĩnh vực đã lọt vào top 100 toàn cầu như công nghệ tài chính (Fintech) và công nghệ giáo dục (EdTech). Đặc biệt, công nghệ chuỗi khối (blockchain) đang giữ vị trí thứ hai trong khu vực.
Trên cơ sở nền tảng vững chắc đó, TP.HCM đã đặt ra những mục tiêu chiến lược và rất cụ thể. Tầm nhìn đến năm 2030, thành phố phấn đấu đưa kinh tế số chiếm ít nhất 40% GRDP, lọt vào nhóm 3 địa phương dẫn đầu cả nước về chuyển đổi số, và quan trọng nhất là gia nhập top 100 thành phố có hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo năng động nhất toàn cầu.
Để đạt được những mục tiêu đầy tham vọng này, vai trò của hệ sinh thái khởi nghiệp là vô cùng then chốt, và Tòa nhà Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo (SIHUB) vừa được khánh thành chính là hạt nhân vật chất quan trọng để thúc đẩy khát vọng chung.
Để biến mục tiêu thành hiện thực, thành phố đang mở rộng vòng tay hợp tác. Lời kêu gọi mạnh mẽ đã được gửi đến các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như AMD, Nvidia, cũng như các đối tác quốc tế, cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để cùng đầu tư và chuyển giao công nghệ.
Bà Trần Thị Diệu Thúy, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM.
Song song đó, chúng tôi kêu gọi cộng đồng khởi nghiệp, các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong nước hãy tận dụng tối đa cơ hội, chính sách ưu đãi mà thành phố đang kiến tạo. Cần phải tăng cường hơn nữa mối liên kết "Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp" để các kết quả nghiên cứu không chỉ nằm trên giấy mà phải đi vào cuộc sống, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và đưa thành phố vươn tầm khu vực.
Ông Nguyễn Huy Dũng, Tổ trưởng thường trực Ban chỉ đạo Trung ương về Nghị quyết 57:
Nuôi dưỡng văn hóa dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận rủi ro
Để TP.HCM trở thành một trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực, cần có sự tập trung vào các giải pháp đột phá. Sự kiện khánh thành Tòa nhà Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP.HCM là một dấu mốc quan trọng, là cầu nối đưa tri thức vào cuộc sống. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, có năm định hướng chiến lược.
Định hướng thứ nhất và cũng là yếu tố tiên quyết, chính là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây được xem là yếu tố quyết định thành công, với kỳ vọng TP.HCM sẽ trở thành một trung tâm hội tụ nhân tài công nghệ của thế giới trong lộ trình 3 đến 5 năm tới.
Thứ hai, bên cạnh con người, thành phố cần tập trung nguồn lực để phát triển các công nghệ chiến lược của quốc gia phù hợp với thế mạnh địa phương. Trong đó, trí tuệ nhân tạo (AI) được đặc biệt nhấn mạnh, và việc sớm đưa công nghệ này vào ứng dụng trong mọi mặt đời sống xã hội sẽ mang lại hiệu quả vượt trội.
Ông Nguyễn Huy Dũng, Tổ trưởng thường trực Ban chỉ đạo Trung ương về Nghị quyết 57.
Thứ ba, để công nghệ và nhân tài phát huy tối đa, việc hoàn thiện thể chế và chính sách là yêu cầu cấp bách. Cần tạo một hành lang pháp lý thông thoáng, nơi Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, chia sẻ rủi ro cùng doanh nghiệp. Việc sớm có cơ chế thử nghiệm chính sách mới (sandbox), thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm và các chính sách ưu đãi sẽ là đòn bẩy thu hút vốn cho doanh nghiệp công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo.
Thứ tư, một hành lang pháp lý thuận lợi cũng sẽ mở đường cho việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế và phát huy vai trò của doanh nghiệp. Đây là con đường ngắn nhất để tiếp cận công nghệ lõi và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các doanh nghiệp lớn của thành phố cần thể hiện vai trò tiên phong, dẫn dắt các doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng đi lên.
Cuối cùng, hạt nhân để kết nối tất cả các yếu tố trên chính là vai trò của Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo. Trung tâm không chỉ giới hạn trong một tòa nhà mà phải trở thành trái tim của một hệ sinh thái rộng lớn, kiến tạo không gian và liên kết các nguồn lực theo mô hình "4 nhà": Nhà nước - Nhà trường - Nhà khoa học - Doanh nghiệp. Yếu tố cốt lõi là phải nuôi dưỡng văn hóa dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận rủi ro, bởi đổi mới sáng tạo luôn đi kèm thách thức.
Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công Nghệ TP.HCM:
Kỳ vọng sẽ tạo ra một cú hích lớn
Một cột mốc đặc biệt vừa được thiết lập, minh chứng cho khát vọng vươn lên mạnh mẽ của TP.HCM trong việc hiện thực hóa Nghị quyết 57, đó là sự ra đời của Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM (SIHUB).
Với diện tích gần 17.000 m², SIHUB không chỉ là một tòa nhà, mà là một mô hình hệ sinh thái thu nhỏ, được vận hành theo cơ chế hợp tác công tư (PPP) đầy năng động. Điểm nhấn trong mô hình hoạt động của trung tâm là sự phân chia không gian một cách chiến lược. Từ tầng 1 đến tầng 3 là không gian công do Nhà nước quản lý, nơi sẽ thực thi và thử nghiệm các chính sách mới, ươm tạo tài năng và lan tỏa tinh thần khởi nghiệp.
Ngược lại, từ tầng 4 đến tầng 7 là khu vực dành cho các nguồn lực tư nhân, quy tụ các tổ chức ươm tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm và các tập đoàn công nghệ trong và ngoài nước để trực tiếp hỗ trợ, tăng tốc cho các startup.
Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP.HCM tọa lạc tại số 123 Trương Định, phường Xuân Hòa, TP.HCM. Ảnh: MINH HOÀNG
Mô hình này hướng đến việc cung cấp dịch vụ một cửa cho cộng đồng khởi nghiệp, từ tư vấn pháp lý, sở hữu trí tuệ, gọi vốn cho đến kết nối thị trường. Một sự kết hợp đầy ấn tượng và mang tính chiến lược là việc tầng 6 của tòa nhà sẽ được dành cho không gian của Trung tâm Tài chính Quốc tế TP.HCM trong giai đoạn đầu.
Việc hai trung tâm chiến lược cùng hoạt động tại một địa điểm được kỳ vọng sẽ tạo ra một cú hích lớn, mang lại sự kết nối thuận lợi cho các startup, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ tài chính (fintech).
Ngay trong ngày khánh thành, một loạt hoạt động ký kết hợp tác và triển lãm của hơn 120 doanh nghiệp đã diễn ra, thể hiện rõ vai trò trung tâm kết nối của SIHUB. TP.HCM từ lâu đã là "mảnh đất khởi nghiệp" của cả nước, chiếm gần 50% số lượng startup và là cái nôi của ba kỳ lân công nghệ.
Hệ sinh thái khởi nghiệp của thành phố hiện được định giá khoảng 7,4 tỉ USD, thu hút hơn 260 triệu USD vốn đầu tư mạo hiểm. Việc đưa SIHUB vào hoạt động chính là một bệ phóng vật chất mới, khơi dậy tinh thần dám nghĩ dám làm và thúc đẩy khát vọng vươn ra thế giới, với mục tiêu rõ ràng là đưa TP.HCM vào top 100 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu năng động nhất trong thời gian tới.
PGS.TS Từ Diệp Công Thành, Trung tâm Sở hữu Trí tuệ và chuyển giao công nghệ, ĐH Quốc gia TP.HCM:
Từ kinh nghiệm quốc tế, rút ra các bài học cốt lõi cho Việt Nam
Để Nghị quyết 57 thực sự đi vào cuộc sống, Việt Nam không cần mò mẫm từ đầu, bởi kinh nghiệm từ các mô hình hàng đầu thế giới chính là những bài học giá trị nhất. Nhìn ra quốc tế, có thể thấy một công thức chung.
Tại Mỹ, thành công của Đại học MIT đến từ mô hình "đại học khởi nghiệp", nơi mọi hoạt động nghiên cứu đều hướng đến ứng dụng. Đài Loan lại cho thấy vai trò dẫn dắt của Chính phủ qua các chương trình như U-Start, dùng ngân sách để tối ưu hóa môi trường khởi nghiệp ngay trong trường đại học, với các trung tâm ươm tạo chuyên nghiệp như BIC-TaiwanTech. Đặc biệt, mô hình "Spin-off" của Đại học Côn Sơn, chuyên thành lập các doanh nghiệp dựa trên công nghệ và tài sản trí tuệ (SHTT) của trường, là một hình mẫu đáng học hỏi.
Trong khi đó, Đại học HKUST (Hong Kong) lại nhấn mạnh vai trò của các Văn phòng Chuyển giao tri thức (KTO) trong việc "thu hẹp khoảng cách về năng lực hấp thụ" giữa nghiên cứu hàn lâm và khả năng ứng dụng của doanh nghiệp.
Từ những kinh nghiệm đó, có thể rút ra các bài học cốt lõi cho Việt Nam. Đầu tiên, vai trò trung tâm của trường đại học là không thể thiếu. Liên kết Đại học - Doanh nghiệp phải là xương sống; trường đại học phải là nơi khởi nguồn của các vườn ươm; và tinh thần khởi nghiệp cần được nuôi dưỡng ngay trên ghế nhà trường.
Thứ hai, phát triển tài sản trí tuệ (SHTT) phải là ưu tiên hàng đầu, vì đây là tài sản cốt lõi trong khởi nghiệp công nghệ.
Thứ ba, cần có một chiến lược thông minh và thực thi chuyên nghiệp. Cần biết "đứng trên vai người khổng lồ" bằng cách đẩy mạnh chuyển giao công nghệ; mô hình hỗ trợ phải linh hoạt theo từng giai đoạn phát triển của startup; và cần gắn kết hoạt động đổi mới sáng tạo với các tập đoàn lớn để tạo sức lan tỏa.
Cuối cùng, mô hình vận hành cần hiệu quả. Các trung tâm đổi mới sáng tạo nên hoạt động theo mô hình doanh nghiệp để tăng tính tự chủ, đồng thời phải liên tục tìm cách thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng. Việc phát triển các doanh nghiệp Spin-off từ viện, trường cũng là một hướng đi cần có chính sách hỗ trợ phù hợp.
TP.HCM, nơi chiếm tới một nửa số startup của cả nước, đang tung ra những chính sách hỗ trợ tài chính và thuế chưa từng có. Đây được xem là động thái chiến lược nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn cố hữu, tạo bệ phóng vững chắc để doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo vươn tầm quốc tế. Dù hệ sinh thái khởi nghiệp của thành phố rất mạnh, quy tụ 3 "kỳ lân" và thu hút 44% tổng vốn đầu tư mạo hiểm của cả nước, các doanh nghiệp vẫn phải đối mặt hàng ngày với áp lực cạnh tranh khốc liệt và các rào cản pháp lý.
Mong muốn lớn nhất của họ vẫn tập trung vào các nhu cầu cốt lõi là được hỗ trợ về vốn, được tạo điều kiện tiếp cận thị trường và có một hành lang chính sách thông thoáng. Một nghịch lý là ngay cả khi chính sách đã có, nhiều startup vẫn loay hoay vì thiếu thông tin về quy trình và khó đáp ứng được các điều kiện đặt ra.
Để giải quyết dứt điểm những điểm nghẽn này, thành phố đã đưa ra các giải pháp mang tính thực chất cao. Về bài toán vốn, chương trình hỗ trợ tài chính không hoàn lại theo Nghị quyết số 20/2023/NQ-HĐND sẽ bơm vốn trực tiếp cho các dự án theo từng giai đoạn.
Cụ thể, mức hỗ trợ sẽ từ 40 triệu đồng cho giai đoạn tiền ươm tạo, 80 triệu đồng cho giai đoạn ươm tạo, và có thể lên đến 400 triệu đồng cho giai đoạn tăng tốc. Đây là nguồn vốn mồi quan trọng, giúp các ý tưởng sáng tạo có cơ hội được hiện thực hóa mà không bị chết yểu vì thiếu kinh phí ban đầu.
Song song đó, một giải pháp đột phá về pháp lý là chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân và doanh nghiệp theo Nghị quyết số 31/2024/NQ-HĐND. Chính sách này sẽ được áp dụng cho các lĩnh vực ưu tiên như thương mại điện tử, công nghệ tài chính (Fintech), logistics, và giáo dục (Edtech).
Việc miễn giảm gánh nặng thuế trong giai đoạn đầu sẽ giúp các startup có thêm nguồn lực để tái đầu tư, nghiên cứu phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường. Những chính sách cụ thể, đo đếm được này được kỳ vọng sẽ tạo ra một cú hích mạnh mẽ, giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn ban đầu, thúc đẩy hệ sinh thái phát triển một cách bền vững và thực chất, đúng theo tinh thần của Nghị quyết 57.
Bà Đặng Thị Luận, quyền Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP.HCM (SIHUB)
Bài cuối: 'Chìa khóa vàng' giúp Việt Nam kiến tạo các kỳ lân công nghệ
Một khi các kỳ lân công nghệ Việt Nam được hưởng lợi từ Nghị quyết 57, họ sẽ trở thành đầu kéo của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Chia sẻ với Pháp Luật TP.HCM, Tiến sĩ Đặng Phạm Thiên Duy, Đại học RMIT Việt Nam (*) nhận định, công nghệ không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yếu tố sống còn cho sự phát triển của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, Nghị quyết 57-NQ/TW đã được ban hành, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong chính sách phát triển khoa học và công nghệ.
- Phóng viên: Thưa ông, Nghị quyết 57-NQ/TW được đánh giá là một bước ngoặt lớn trong chính sách phát triển khoa học, công nghệ của Việt Nam. Ông nhận định thế nào về tầm nhìn và sự đột phá của Nghị quyết này trong bối cảnh phát triển công nghệ hiện nay, đặc biệt là với mục tiêu thúc đẩy sự ra đời của các kỳ lân công nghệ Việt Nam?
+ Tiến sĩ Đặng Phạm Thiên Duy, Đại học RMIT Việt Nam: Nghị quyết 57-NQ/TW được xem là cột mốc quan trọng, mở ra tầm nhìn chiến lược mới cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở Việt Nam.
Văn kiện này không chỉ khẳng định vai trò của công nghệ như một động lực tăng trưởng, mà còn đặt ra mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về đổi mới sáng tạo, nơi các doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn và các kỳ lân có thể ra đời và phát triển bền vững.
Điểm đột phá của Nghị quyết nằm ở việc chuyển dịch tư duy từ ứng dụng công nghệ sang làm chủ và kiến tạo công nghệ, đồng thời đưa ra các cơ chế linh hoạt như sandbox thử nghiệm, khung chính sách ưu đãi nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như cải cách thể chế theo hướng cởi mở hơn.
(*) Tiến sĩ Đặng Phạm Thiên Duy, Phó chủ nhiệm phụ trách nghiên cứu và đổi mới, nhóm bộ môn Đổi mới sáng tạo trong kinh doanh, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam.
Thay vì chỉ tập trung vào việc ứng dụng công nghệ sẵn có, Nghị quyết đặt trọng tâm vào việc làm chủ và kiến tạo công nghệ. Điều này khuyến khích các doanh nghiệp và tổ chức Việt Nam tự nghiên cứu, phát triển và tạo ra các sản phẩm, dịch vụ công nghệ riêng, thay vì chỉ là thị trường tiêu thụ công nghệ của nước ngoài. Đây là nền tảng để hình thành các doanh nghiệp công nghệ hùng mạnh của Việt Nam.
Bằng cách đơn giản hóa quy trình, giảm bớt thủ tục, và tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn, Nghị quyết 57 hướng đến việc thu hút cả nguồn lực trong và ngoài nước để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Trong bối cảnh toàn cầu đang cạnh tranh gay gắt về công nghệ, việc Việt Nam định hướng rõ ràng và đưa ra các giải pháp cụ thể như Nghị quyết 57-NQ/TW là một bước đi chiến lược, thể hiện tầm nhìn xa. Nghị quyết này được kỳ vọng sẽ tạo ra một cú hích mạnh mẽ, không chỉ thúc đẩy sự ra đời của các kỳ lân công nghệ Việt, mà còn giúp đất nước chúng ta khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ thế giới.
Nghị quyết 57 hướng đến việc thu hút cả nguồn lực trong và ngoài nước để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Ảnh:MH
- Một khi các kỳ lân Việt Nam được hưởng lợi từ Nghị quyết 57, ông kỳ vọng vai trò của họ trong việc thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia sẽ như thế nào? Đặc biệt, các doanh nghiệp này có thể đóng góp ra sao vào sự tăng trưởng kinh tế và giải quyết các bài toán lớn trong những lĩnh vực trọng điểm như tài chính, y tế, và giáo dục?
+ Với mỗi kỳ lân công nghệ Việt Nam, họ sẽ trở thành đầu kéo của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Với nguồn lực công nghệ và tài chính vượt trội, các doanh nghiệp này có thể mở ra thị trường mới, định hình chuẩn mực, lan tỏa năng lực quản trị và tạo động lực lan tỏa đến hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ hơn. Về mặt kinh tế, kỳ lân góp phần nâng cao năng suất, thúc đẩy xuất khẩu dịch vụ số, thu hút vốn quốc tế, đồng thời tạo áp lực cải cách thể chế theo hướng minh bạch, thuận lợi hơn cho đổi mới.
Sự thành công của họ sẽ là nguồn cảm hứng và động lực cho hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ hơn trong hệ sinh thái. Các kỳ lân công nghệ Việt có thể chia sẻ năng lực công nghệ, kinh nghiệm quản lý, từ đó thúc đẩy cả một hệ sinh thái cùng phát triển.
Trong các lĩnh vực trọng điểm, tác động của kỳ lân sẽ đặc biệt rõ nét trong những lĩnh vực trọng điểm, giúp giải quyết các bài toán lớn của xã hội.
Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh đầu tư công nghệ, đổi mới sáng tạo. Ảnh: MH
Chẳng hạn, lĩnh vực tài chính, họ có thể mở rộng tiếp cận vốn cho người dân và SME thông qua fintech, ứng dụng AI và blockchain để nâng cao minh bạch và an toàn giao dịch. Trong y tế, kỳ lân có thể dẫn đầu xây dựng nền tảng hồ sơ sức khỏe điện tử, phát triển dịch vụ khám chữa bệnh từ xa, và ứng dụng AI để chẩn đoán chính xác hơn. Trong giáo dục, họ có khả năng cá nhân hóa học tập bằng AI, thu hẹp khoảng cách vùng miền và nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực số theo chuẩn quốc tế.
- Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, theo ông, những cơ chế và chính sách đột phá nào cần được ưu tiên để tạo ra một sân chơi thuận lợi, giúp các doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt là các kỳ lân tiềm năng, có thể phát triển và cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường toàn cầu?
+ Để hiện thực hóa tầm nhìn của Nghị quyết 57, trước hết cần ưu tiên hoàn thiện thể chế và khung pháp lý nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo. Điều này bao gồm việc xây dựng các cơ chế sandbox thử nghiệm cho các lĩnh vực công nghệ mới như AI, fintech, y tế số hay công nghệ xanh; cải cách thủ tục hành chính theo hướng một cửa, số hóa toàn diện; đồng thời triển khai các ưu đãi thuế R&D và sở hữu trí tuệ để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn vào công nghệ lõi.
Phát triển hạ tầng dữ liệu và tính toán, kho dữ liệu mở sẽ là tài nguyên không thể thiếu để các startup và kỳ lân tiềm năng tạo ra sản phẩm đột phá. Ảnh: Tiểu Minh
Bên cạnh đó, chính sách mua sắm công đổi mới cần được coi là động lực, trong đó Nhà nước đóng vai trò khách hàng đầu tiên, đặt hàng các giải pháp công nghệ nội địa để tạo uy tín thị trường và mở rộng quy mô ứng dụng. Về tài chính, cần thành lập quỹ đầu tư để khơi thông vốn tăng trưởng, đồng thời khuyến khích sự tham gia của các quỹ mạo hiểm tư nhân và quốc tế.
Đối với nhân lực, cần chính sách giữ chân và khích lệ nhân tài, mở rộng hợp tác giữa doanh nghiệp với đại học và viện nghiên cứu để đào tạo thế hệ kỹ sư, nhà khoa học đáp ứng chuẩn quốc tế. Đặc biệt, phát triển hạ tầng dữ liệu và tính toán, kho dữ liệu mở sẽ là tài nguyên không thể thiếu để các startup và kỳ lân tiềm năng tạo ra sản phẩm đột phá.
Đà Nẵng triển khai 3 sáng kiến lớn về phát triển khoa học công nghệ
Sở KH&CN Đà Nẵng vừa cho hay, Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng đã ban hành Kế hoạch hành động số 21 thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trên địa bàn TP Đà Nẵng.
Đặc biệt, trong kế hoạch mới, Đà Nẵng đề xuất và triển khai ba sáng kiến lớn: Bản sao số TP trên môi trường mạng (Digital Twin); Trung tâm tài chính theo hướng thông minh; Trung tâm thương mại tự do theo hướng thông minh.
Mục tiêu đến năm 2030, Đà Nẵng đưa ra 65 chỉ tiêu cụ thể để thực hiện. Trong đó, có tám chỉ tiêu đề xuất vượt so với Trung ương, hai chỉ tiêu đóng góp trực tiếp vào phát triển khoa học công nghệ toàn quốc, 19 chỉ tiêu thêm theo đặc thù yêu cầu phát triển của TP.
Mục tiêu đến năm 2045, Đà Nẵng đưa ra 48 chỉ tiêu cụ thể để thực hiện. Đặc biệt trong đó là thu hút đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư công nghệ hàng đầu, hình thành “cụm chuyên gia”.
Mỗi năm có ít nhất 800 bài báo khoa học có địa chỉ tác giả tại Đà Nẵng; 1.800 bài báo khoa học ứng dụng liên quan đổi mới sáng tạo; 10 công trình đạt giải thưởng khoa học và công nghệ cấp quốc gia/khu vực; 150 dự án đổi mới sáng tạo được hỗ trợ từ ngân sách TP...
Đến năm 2045, Đà Nẵng có tối thiểu hai doanh nghiệp công nghệ số ngang tầm các nước tiên tiến, kinh tế số đạt 60% GRDP.
- Nguồn nhân lực luôn là yếu tố sống còn của các doanh nghiệp công nghệ. Vậy các kỳ lân Việt Nam cần phải làm gì để thu hẹp khoảng cách giữa chất lượng đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường?
+ Dù công nghệ đóng vai trò quan trọng đối với từng doanh nghiệp và nền kinh tế nói chung, yếu tố then chốt vẫn là nguồn nhân lực. Để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường, các kỳ lân Việt Nam cần đồng kiến tạo chương trình đào tạo cùng đại học và viện nghiên cứu, thúc đẩy các mô hình vừa học, vừa làm, kết hợp đào tạo lại và nâng cấp đội ngũ hiện hữu.
Bên cạnh đó, để giữ chân nhân sự chất lượng cao, các kỳ lân cần xây dựng một môi trường làm việc hấp dẫn và cạnh tranh toàn cầu. Áp dụng các chính sách đãi ngộ cạnh tranh, bao gồm quyền sở hữu cổ phiếu ưu đãi cho nhân viên. Điều này không chỉ khuyến khích họ gắn bó lâu dài mà còn biến nhân viên thành những người đồng sở hữu, cùng nỗ lực vì sự phát triển chung của công ty.
Xây dựng văn hóa làm việc chuyên nghiệp, cởi mở, khuyến khích sự sáng tạo và hợp tác. Tạo ra một môi trường nơi các nhân tài có thể học hỏi, chia sẻ kiến thức và cùng nhau phát triển, tạo nên một cộng đồng vững mạnh, là nền tảng cho sự đổi mới không ngừng.
Để các kỳ lân Việt Nam cất cánh, việc tập trung vào chiến lược nhân lực là một yêu cầu sống còn, giúp họ không chỉ làm chủ công nghệ mà còn thu hút và giữ chân những người có thể biến tầm nhìn thành hiện thực.
- Dưới góc nhìn của ông, các kỳ lân Việt có thể tận dụng Nghị quyết 57 để xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo và tạo ra những sản phẩm mang tính đột phá?
+ Ngoài nền tảng vững chắc về nhân lực và chính sách, các kỳ lân công nghệ Việt Nam còn có một cơ hội đặc biệt để kiến tạo nên văn hóa đổi mới sáng tạo. Đây chính là yếu tố quyết định để họ tạo ra những sản phẩm đột phá và có tầm ảnh hưởng lớn. Văn hóa này được hình thành và nuôi dưỡng thông qua các chiến lược như các kỳ lân Việt áp dụng những cơ chế thử nghiệm nội bộ linh hoạt, khuyến khích nhân viên dám nghĩ, dám làm và thử nghiệm những ý tưởng mới mà không lo sợ thất bại.
Bằng cách khuyến khích sáng kiến nội bộ, các doanh nghiệp có thể khuyến khích nhân viên của mình hành động như những người sáng lập, tạo ra các dự án hoặc sản phẩm mới ngay trong lòng công ty.
Mở cửa cho cộng đồng bên ngoài tham gia vào quá trình đồng sáng tạo là một cách hiệu quả để thu thập ý tưởng mới mẻ và độc đáo. Việc hợp tác với các startup nhỏ, các trường đại học và các chuyên gia độc lập giúp mở rộng giới hạn của sự sáng tạo.
Để giữ chân nhân sự chất lượng cao, các "kỳ lân" cần xây dựng một môi trường làm việc hấp dẫn và cạnh tranh toàn cầu.
Văn hóa đổi mới chỉ thực sự phát triển khi doanh nghiệp chấp nhận rằng thất bại là một phần của quá trình học hỏi. Việc quản lý rủi ro và chấp nhận thất bại một cách có kiểm soát sẽ khuyến khích nhân viên không ngừng thử nghiệm và khám phá.
Khi gắn liền đổi mới sáng tạo với việc giải quyết các bài toán lớn của quốc gia, các kỳ lân công nghệ Việt sẽ tạo ra giá trị bền vững. Từ việc thúc đẩy tài chính toàn diện cho mọi người dân, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và giáo dục, cho đến phát triển công nghệ xanh để bảo vệ môi trường, họ có thể vừa giải quyết những thách thức xã hội cấp bách, vừa khẳng định vị thế và năng lực cạnh tranh của mình trên thị trường toàn cầu.
- Xin cảm ơn ông!
Tiến sĩ Nguyễn Quân, Nguyên Bộ trưởng Bộ KH&CN:
Khoán chi, chấp nhận rủi ro: Trao niềm tin trọn vẹn cho nhà khoa học
Suốt thời gian dài, năng lực sáng tạo của giới khoa học đã bị kìm hãm bởi những cơ chế quản lý cũ kỹ, đặc biệt là các rào cản về tài chính. Nghị quyết 57-NQ/TW ra đời được kỳ vọng là chiếc chìa khóa “cởi trói” cho những điểm nghẽn cốt lõi này, khơi thông dòng chảy khoa học công nghệ.
Công nghệ có đặc thù riêng, không thể áp dụng tư duy quản lý hành chính cứng nhắc. Việc bước vào kinh tế thị trường đòi hỏi phải đổi mới cách tiếp cận, học hỏi thông lệ quốc tế để vận hành hệ thống khoa học hiệu quả.
Nhìn thẳng vào thực tế, Nghị quyết 57 đã xác định bốn vấn đề trọng tâm để phá vỡ những rào cản đang tồn tại.
Thứ nhất, cấp kinh phí qua các quỹ phát triển khoa học và công nghệ. Thay vì xin - cho theo cơ chế hành chính, mô hình quỹ theo thông lệ quốc tế sẽ giúp nhà khoa học tiếp cận nguồn vốn nhanh chóng, thông thoáng, không còn bị “nhấn chìm” trong thủ tục phức tạp.
Thứ hai, chính thức chấp nhận rủi ro và mạo hiểm trong nghiên cứu. Đây là một bước đột phá về tư duy. Khoa học là tìm tòi cái mới, không phải lúc nào cũng thành công. Việc chấp nhận rủi ro sẽ khuyến khích các ý tưởng táo bạo, bởi chỉ cần một vài dự án thành công đã có thể mang lại lợi ích đột phá, đủ sức bù đắp cho những thất bại.
Thứ ba, chấp nhận độ trễ của nghiên cứu khoa học. Nghị quyết thấu hiểu rằng một đề tài được nghiệm thu tốt vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện công nghệ, tìm kiếm thị trường và nhà đầu tư. “Độ trễ” này được thừa nhận sẽ giúp các nhà khoa học có không gian để đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường.
Thứ tư, áp dụng cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng. Cơ chế này thể hiện sự tin tưởng và tôn trọng tuyệt đối với nhà khoa học, giúp họ chủ động quản lý chi tiêu, thoát khỏi gánh nặng chứng từ, thanh quyết toán. Nhờ đó, họ có thể dành toàn bộ thời gian và trí tuệ cho công việc quan trọng nhất: nghiên cứu.
Là một người làm khoa học lâu năm, tôi thấm thía những nỗi khổ mà đồng nghiệp phải đối mặt. Có khi mất cả năm trời chỉ để xin được kinh phí. Khi có tiền rồi lại ngập trong giấy tờ, đấu thầu, mua sắm và chạy đua quyết toán theo năm tài chính. Chính cơ chế tài chính đã trở thành “vòng kim cô” siết chặt hoạt động khoa học và công nghệ.
Với tinh thần của Nghị quyết 57, đặc biệt là cơ chế quỹ và khoán chi, các nhà khoa học sẽ thực sự được giải phóng. Khi điểm nghẽn lớn nhất về tài chính được khơi thông, các vướng mắc khác sẽ dần được tháo gỡ. Đó là lúc chúng ta có thể kỳ vọng các nguồn lực của nhà nước và xã hội được phát huy tối đa, tạo ra những sản phẩm khoa học giá trị phục vụ đất nước.
TS. Thái Kim Phụng, Phó hiệu trưởng Trường Công nghệ và Thiết kế (Đại học Kinh tế TP.HCM):
Cần bản đồ nhân lực số để Nghị quyết 57 đi vào cuộc sống
Để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57 về phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, việc xây dựng một chiến lược nhân lực số đồng bộ, đặc biệt cho siêu đô thị TP.HCM mở rộng, là nhiệm vụ cấp bách. Con người chính là yếu tố then chốt để đưa chính sách vào thực tiễn.
Thực trạng nhân lực số tại vùng kinh tế trọng điểm gồm TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đang khá manh mún. Dù TP.HCM là đầu tàu, quy tụ 55% nhân lực CNTT cả nước, nhưng lại đang thiếu hụt nghiêm trọng các kỹ sư chuyên sâu về AI, bán dẫn, phân tích dữ liệu. Trong khi đó, Bình Dương có lực lượng lao động dồi dào nhưng hơn 83% chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật, còn Bà Rịa - Vũng Tàu có nền tảng đào tạo nghề tốt nhưng kỹ năng số chưa được tích hợp sâu.
Để giải quyết "điểm nghẽn" này, đề xuất một lộ trình gồm các giải pháp trọng tâm, cả ngắn hạn và dài hạn.
Trước mắt, cần hợp nhất chính sách đào tạo của cả vùng, đồng bộ hóa tiêu chuẩn và dữ liệu thị trường lao động. Đặc biệt, cần khẩn trương thiết lập một "bản đồ nhân lực số" và hệ thống dự báo cung - cầu lao động bằng AI. Bản đồ này sẽ giúp xác định rõ vùng nào mạnh, vùng nào yếu, cần bổ sung kỹ năng gì, từ đó đẩy mạnh các chương trình đào tạo ngắn hạn về AI, Big Data, Blockchain cho lực lượng lao động hiện có.
Về dài hạn, chiến lược căn cơ là xây dựng một hệ sinh thái giáo dục kỹ năng số mở, với các trung tâm đổi mới sáng tạo vùng đặt tại TP.HCM và các đô thị vệ tinh. Song song đó, phải có chính sách đột phá để thu hút và giữ chân nhân tài công nghệ trong và ngoài nước, như ưu đãi visa, thuế, và tạo môi trường làm việc sáng tạo.
Nguồn nhân lực số không chỉ để đáp ứng mà phải dẫn dắt sự phát triển của kinh tế số. Việc đầu tư bài bản vào con người chính là cách hiệu quả nhất để đưa Nghị quyết 57 cất cánh.
Bài, ảnh: Quang Huy - Phương Minh - Minh Hoàng/ Báo Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh (cũ), hiện tại sáp nhập vào Báo Tuổi trẻ
Link Nguồn:
Bài 2: https://tuoitre.vn/plo/bai-2-tphcm-nuoi-duong-van-hoa-dam-nghi-dam-lam-109870192.htm