Mã số N3017: Loạt bài - Sáng tạo số hành chính công TP Hồ Chí Minh
TP Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh chuyển đổi số chính quyền cơ sở nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Bài 1: Tái cấu trúc quản trị đô thị số
Từ áp lực quản lý đô thị đặc biệt đến yêu cầu phục vụ người dân ngày càng cao, TP Hồ Chí Minh đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi phương thức điều hành theo hướng số hóa và dựa trên dữ liệu. Quá trình này không chỉ diễn ra ở cấp Thành phố, mà đang từng bước lan xuống cơ sở, hướng tới xây dựng mô hình quản trị số đồng bộ, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Từng bước xóa “ốc đảo dữ liệu”
TP Hồ Chí Minh hiện đang đối mặt với nhiều sức ép của một siêu đô thị đặc biệt như gia tăng dân số cơ học, áp lực hạ tầng giao thông, nguy cơ ngập lụt do biến đổi khí hậu và nhu cầu ngày càng cao của người dân đối với chất lượng dịch vụ công. Trong bối cảnh đó, mô hình quản lý hành chính truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế, đòi hỏi phải chuyển đổi sang phương thức quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
Ông Nguyễn Thành Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP Hồ Chí Minh (DXCENTER) cho biết: “Chuyển đổi số không chỉ là đưa thủ tục hành chính lên môi trường mạng, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình quản trị đô thị. Trọng tâm là xây dựng hệ thống điều hành dựa trên dữ liệu định lượng thay cho phương thức quản lý rời rạc, thiếu liên thông như trước đây”.
Theo ông Hòa, một trong những rào cản lớn của quá trình chuyển đổi số là tình trạng dữ liệu phân tán giữa các sở, ngành và địa phương. Trong nhiều năm, các đơn vị tự phát triển phần mềm và nền tảng riêng, sử dụng tiêu chuẩn kỹ thuật khác nhau, dẫn đến tình trạng “mỗi nơi một hệ thống”, dữ liệu khó kết nối và chia sẻ.
Ông Nguyễn Thành Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo gần đây.
Để khắc phục tình trạng này, TP Hồ Chí Minh đang triển khai kiến trúc chuyển đổi số theo hướng chuẩn hóa và phân lớp đồng bộ. Theo đó, hệ thống được xây dựng trên bốn lớp gồm hạ tầng số và an ninh mạng; dữ liệu và nền tảng lõi; ứng dụng, nghiệp vụ; cùng các kênh tương tác với người dân và doanh nghiệp.
Trong đó, kho dữ liệu mở của Thành phố đóng vai trò trung tâm, giúp chuẩn hóa và liên thông dữ liệu từ các lĩnh vực như quy hoạch, xây dựng, giao thông, y tế, giáo dục… Đây là cơ sở để các cơ quan quản lý tăng khả năng chia sẻ dữ liệu và phục vụ công tác điều hành.
Song song với hạ tầng công nghệ, TP Hồ Chí Minh cũng chú trọng chuẩn hóa nguồn nhân lực số tại cơ sở. Theo tinh thần Quyết định 757/QĐ-BKHCN, các mô đun kỹ năng số cơ bản đang được triển khai nhằm nâng cao năng lực công nghệ thông tin cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp phường, xã.
Việc chuẩn hóa kỹ năng số không chỉ phục vụ công tác vận hành hệ thống mà còn góp phần hạn chế rủi ro bảo mật, nâng cao hiệu quả xử lý công việc trên môi trường điện tử. Thành phố định hướng đưa tiêu chí năng lực số trở thành một trong những nội dung đánh giá cán bộ trong thời gian tới.
Để bảo đảm quá trình triển khai đồng bộ, Thành phố xây dựng quy trình quản lý gồm các bước từ phân định nền tảng dùng chung, hướng dẫn kỹ thuật, tiếp nhận đề xuất từ cơ sở đến rà soát và đánh giá hiệu quả triển khai thông qua các chỉ số định lượng.
Trong cấu trúc quản trị số, Ứng dụng Công dân số TP Hồ Chí Minh được xem là một trong những nền tảng kết nối trực tiếp giữa chính quyền với người dân. Ứng dụng tích hợp cơ chế đăng nhập một lần (SSO), liên thông với hệ thống định danh điện tử VNeID và cho phép người dân theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ trực tuyến theo thời gian thực.
Người dân được hướng dẫn cài đặt và sử dụng Ứng dụng Công dân số TP Hồ Chí Minh (SSO) tại Ngày hội “Điểm chạm số 2026”.
Cổng phản ánh kiến nghị 1022 cũng được tích hợp trực tiếp trên ứng dụng, giúp người dân gửi phản ánh hiện trường, định vị vị trí sự cố và theo dõi kết quả xử lý. Theo ông Hòa, Thành phố định hướng tiếp tục mở rộng nền tảng này để tiến tới hình thành “siêu ứng dụng” phục vụ toàn diện các dịch vụ công trên thiết bị di động.
Hướng tới mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu
Một trong những mục tiêu trọng tâm trong chiến lược chuyển đổi số của TP Hồ Chí Minh là xây dựng mô hình bản sao số đô thị (Digital Twin). Đây là mô hình số hóa không gian đô thị theo thời gian thực thông qua hệ thống dữ liệu, cảm biến IoT và camera thông minh.
Khác với các bản đồ số thông thường, Digital Twin cho phép mô phỏng và phân tích các tình huống đô thị như ùn tắc giao thông, ngập nước hay phân bổ hạ tầng dân cư. Qua đó, cơ quan quản lý có thêm cơ sở dữ liệu phục vụ công tác dự báo, quy hoạch và điều hành đô thị.
Thực tế, mô hình này đã được triển khai tại Côn Đảo với việc tích hợp nhiều lớp dữ liệu như quy hoạch đất đai, dân cư, hạ tầng, môi trường và di sản văn hóa. Hệ thống cũng hỗ trợ số hóa Nghĩa trang Hàng Dương và phát triển thư viện số phục vụ du lịch thông minh.
TP Hồ Chí Minh đang thúc đẩy xây dựng mô hình bản sao số (Digital Twin) phục vụ công tác quản trị đô thị. Ảnh minh họa
Song song với xây dựng bản sao số, TP Hồ Chí Minh đang thúc đẩy cơ chế chia sẻ dữ liệu mở nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ và các startup tham gia phát triển dịch vụ số. Theo đề xuất của DXCENTER, các phần mềm của sở, ngành cần bảo đảm khả năng kết nối API đồng bộ với nền tảng dữ liệu chung để tránh tình trạng dữ liệu bị chia cắt.
Trong quá trình này, mô hình hợp tác công tư (PPP) được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hình thành hệ sinh thái công nghệ số trong các lĩnh vực như tài chính, bất động sản và dịch vụ đô thị.
Tuy nhiên, quá trình triển khai chuyển đổi số tại cơ sở vẫn còn không ít khó khăn. Một số địa phương còn thiếu nhân lực công nghệ thông tin; cơ chế phối hợp giữa chính quyền và doanh nghiệp chưa đồng bộ; nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó trong tiếp cận thông tin và cơ hội hợp tác công nghệ.
Ông Nguyễn Thanh Sơn, Thành viên Chi hội Tin học Bình Dương (Hội Tin học TP Hồ Chí Minh - HCA) cho rằng, để thúc đẩy chuyển đổi số cần có sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường và cộng đồng xã hội.
Ông Nguyễn Thanh Sơn, Thành viên Chi hội Tin học Bình Dương (Hội Tin học TP Hồ Chí Minh - HCA) chia sẻ tại hội thảo gần đây.
Theo ông Sơn, các tổ chức trung gian như HCA đóng vai trò kết nối giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ, giúp cụ thể hóa các nhu cầu của chính quyền thành giải pháp kỹ thuật phù hợp, đồng thời hỗ trợ đào tạo nhân lực và thúc đẩy ứng dụng thực tế tại cơ sở.
Thời gian qua, HCA đã phối hợp hỗ trợ hạ tầng và nhân sự công nghệ cho nhiều phường, xã; đồng thời triển khai các chỉ số đánh giá mức độ sẵn sàng chính quyền số cấp cơ sở. Song song đó, lực lượng sinh viên công nghệ thông tin từ các trường đại học cũng tham gia hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, chữ ký số và hóa đơn điện tử.
Theo các chuyên gia, hiệu quả của chuyển đổi số không chỉ nằm ở hạ tầng công nghệ mà còn phụ thuộc vào khả năng tổ chức vận hành, chất lượng dữ liệu và năng lực thích ứng của đội ngũ cán bộ cơ sở.
Bài cuối: Đô thị số từ cơ sở
Không chỉ dừng ở các chiến lược vĩ mô hay nền tảng dữ liệu dùng chung, chuyển đổi số tại TP Hồ Chí Minh đang từng bước đi vào đời sống từ cấp cơ sở.
Cán bộ cơ sở hỗ trợ người dân trải nghiệm các nền tảng số tại TP Hồ Chí Minh.
Tăng năng lực quản trị từ nền tảng số
Tại nhiều phường, xã, các mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), thương mại điện tử B2B hay quản trị đô thị thông minh đang dần xuất hiện. Song song đó, phong trào “bình dân học vụ số” cũng được triển khai nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ số và hình thành hệ sinh thái kinh tế số từ cộng đồng dân cư.
Trong quá trình tinh gọn bộ máy hành chính, cấp phường tại TP Hồ Chí Minh đang đảm nhận khối lượng công việc ngày càng lớn, không chỉ liên quan đến quản lý dân cư mà còn bao gồm phát triển kinh tế, quản trị hạ tầng và cung ứng dịch vụ công.
Tại phường An Lạc, cửa ngõ phía Tây TP Hồ Chí Minh, quy mô dân số hiện đã vượt 172.000 người cùng hàng nghìn doanh nghiệp và hộ kinh doanh đang hoạt động. Theo ông Lê Trương Hải Hiếu, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường An Lạc, áp lực quản lý trong bối cảnh mới đòi hỏi chính quyền cơ sở phải đổi mới phương thức vận hành. Trong đó, công nghệ và dữ liệu số được xem là nền tảng để nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Ông Lê Trương Hải Hiếu, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường An Lạc chia sẻ về các mô hình chuyển đổi số tại cơ sở trong một hội thảo gần đây.
Từ thực tế đó, phường An Lạc đã phối hợp với các đối tác công nghệ triển khai nền tảng thương mại điện tử “An Lạc Business Hub”, hỗ trợ doanh nghiệp và hộ kinh doanh kết nối giao thương trên môi trường số.
Theo ông Hiếu, nền tảng không chỉ phục vụ giới thiệu sản phẩm mà còn tích hợp các công cụ quản lý kho hàng, hóa đơn điện tử, chữ ký số và thanh toán trực tuyến. Hệ thống cũng ứng dụng AI nhằm hỗ trợ vận hành và kết nối thông tin giao thương.
Sau thời gian triển khai, hàng trăm doanh nghiệp trên địa bàn đã tham gia xây dựng gian hàng số, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ và giảm chi phí vận hành. Phường cũng hình thành Câu lạc bộ Doanh nghiệp B2B nhằm tăng cường kết nối giữa các đơn vị sản xuất, thương mại và dịch vụ.
Song song với hỗ trợ doanh nghiệp, phường An Lạc còn triển khai mô hình “Một cửa thông minh ứng dụng AI”. Người dân có thể lấy số thứ tự qua mã QR, tra cứu thủ tục và được hướng dẫn hồ sơ thông qua hệ thống AI ngay tại Trung tâm phục vụ hành chính công.
Ngoài ra, mô hình tư vấn thuế và pháp luật trực tuyến cũng được triển khai nhằm hỗ trợ doanh nghiệp kết nối với cơ quan chuyên môn thông qua hệ thống họp trực tuyến, giúp giảm thời gian đi lại và xử lý hồ sơ.
Trang thương mại điện tử “An Lạc Business Hub” được phường An Lạc triển khai nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và hộ kinh doanh kết nối giao thương trên môi trường số.
Trong khi đó, tại phường Phú Lợi (thuộc tỉnh Bình Dương cũ), chuyển đổi số đang được áp dụng mạnh trong quản lý đất đai, môi trường và cải cách hành chính. Theo ông Hoàng Minh Vân, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Phú Lợi (TP Hồ Chí Minh), địa phương hiện đã số hóa nhiều lớp dữ liệu liên quan đến quy hoạch, đất công và quản lý xây dựng nhằm phục vụ công tác điều hành.
Các phản ánh của người dân về môi trường, chiếu sáng hay hạ tầng đô thị được tiếp nhận thông qua các nhóm Zalo điều hành tại khu phố để xử lý kịp thời. Nhờ ứng dụng nền tảng số, nhiều vấn đề dân sinh được giải quyết nhanh hơn ngay từ cơ sở.
Để đáp ứng yêu cầu vận hành trên môi trường số, phường Phú Lợi đã đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, trang bị hệ thống máy tính, máy scan, đường truyền Internet tốc độ cao và Wi-Fi công cộng phục vụ người dân.
Theo ông Vân, hiện 100% cán bộ, công chức phường sử dụng hệ thống quản lý văn bản điện tử; tỷ lệ hồ sơ giải quyết trực tuyến và đúng hạn đạt mức cao. Địa phương cũng triển khai mô hình “Alo Trung tâm phục vụ hành chính công xin nghe” để hỗ trợ người dân hoàn thiện hồ sơ từ xa trước khi nộp trực tuyến.
Ngày 6/11/2025, phường Phú Lợi ra mắt mô hình “Alo! Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Phú Lợi xin nghe!” nhằm hỗ trợ người dân giải quyết thủ tục hành chính từ xa.
Từ thực tế tại các phường An Lạc và Phú Lợi cho thấy, chuyển đổi số cấp cơ sở không còn dừng ở việc số hóa hồ sơ hành chính mà đang mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế, thương mại, môi trường, an sinh xã hội và quản trị cộng đồng.
Đáng chú ý, nhiều mô hình ứng dụng công nghệ đang góp phần thay đổi vai trò của chính quyền cấp phường, từ đơn vị xử lý thủ tục hành chính sang đơn vị hỗ trợ vận hành hệ sinh thái kinh tế - xã hội tại địa phương. Trong đó, dữ liệu số giúp chính quyền cơ sở theo dõi, xử lý và phản ứng nhanh hơn với các vấn đề phát sinh tại địa bàn.
Theo đánh giá của các địa phương, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở năng lực thích ứng của đội ngũ cán bộ cơ sở và khả năng tiếp cận công nghệ của người dân. Vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng số, việc duy trì các mô hình hỗ trợ trực tiếp, “cầm tay chỉ việc” và nâng cao kỹ năng số cộng đồng tiếp tục được xem là yếu tố quan trọng để bảo đảm quá trình chuyển đổi số diễn ra đồng đều và bền vững.
Từ Sandbox đến “bình dân học vụ số”
Cùng với việc nâng cao hiệu quả quản lý, nhiều địa phương tại TP Hồ Chí Minh đang thử nghiệm các mô hình đổi mới sáng tạo theo hướng hợp tác công - tư, tạo không gian phát triển cho kinh tế số ngay từ cơ sở.
Tại phường Tân Sơn Nhất, mô hình "Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát" (Sandbox) được triển khai nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ tham gia thí điểm các giải pháp mới trong lĩnh vực dịch vụ công và quản trị đô thị.
Ông Nguyễn Hồng Phúc, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Tân Sơn Nhất cho biết, thay vì đầu tư dàn trải bằng ngân sách nhà nước, địa phương lựa chọn hợp tác với doanh nghiệp để triển khai thử nghiệm các mô hình công nghệ trong thời gian ngắn trước khi đánh giá hiệu quả và xem xét nhân rộng.
Theo ông Phúc, cách làm này giúp địa phương tiếp cận nhanh các công nghệ mới nhưng vẫn bảo đảm an toàn trong quản lý tài sản công, đồng thời hạn chế rủi ro đầu tư.
Từ cơ chế Sandbox, nhiều mô hình thực chứng đã được hình thành như "Chợ đêm công nghệ" với hệ thống thanh toán không tiền mặt, ứng dụng quản lý bán hàng, logistics và Wi-Fi marketing phục vụ tiểu thương.
Bên cạnh đó, mô hình "Cụm thể thao thông minh" tại hồ bơi Tân Sơn Nhất cũng ứng dụng AI, Internet vạn vật (IoT) và công nghệ nhận diện thông minh trong quản lý vận hành, theo dõi sức khỏe người tập và tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng.
Theo ông Phúc, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi người dân có khả năng tiếp cận và sử dụng thành thạo. Vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng, địa phương đặc biệt chú trọng nâng cao kỹ năng số thông qua các tổ công nghệ số cộng đồng và các lớp hướng dẫn trực tiếp.
Tinh thần “bình dân học vụ số” hiện cũng được nhiều địa phương duy trì nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ số cơ bản như VNeID, thanh toán điện tử, chữ ký số hay dịch vụ công trực tuyến.
Mô hình thực chứng “Chợ đêm công nghệ” được phường Tân Sơn Nhất triển khai nhằm thúc đẩy thanh toán không tiền mặt và hỗ trợ tiểu thương tiếp cận nền tảng số.
Tại phường Phú Lợi, các tổ công nghệ số cộng đồng đã trực tiếp hỗ trợ hàng trăm lượt người dân cài đặt ứng dụng số, thực hiện thủ tục trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt. Các đoàn thể địa phương cũng tham gia hướng dẫn người lớn tuổi và công nhân tại các khu nhà trọ tiếp cận công nghệ.
Thực tế triển khai cho thấy, công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi gắn với nhu cầu cụ thể của người dân và doanh nghiệp. Từ các nền tảng thương mại điện tử, hệ thống điều hành thông minh đến những mô hình hỗ trợ cộng đồng, mục tiêu cuối cùng vẫn là nâng cao chất lượng phục vụ và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội ngay từ địa bàn dân cư.
Không những thế, các mô hình trên cũng đang chuyển dần từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phục vụ dựa trên dữ liệu, công nghệ và tương tác số. Đây cũng là nền tảng để Thành phố từng bước xây dựng hệ sinh thái đô thị số vận hành đồng bộ trong thời gian tới.
Bài, ảnh: Lưu Niệm/Báo Tin Tức và Dân tộc - Thông Tấn Xã Việt Nam
Link Nguồn: