Mã số N3018: Đánh thức kinh tế không gian tầm thấp
Bài 1: Hệ sinh thái UAV và cơ hội khai mở ‘mỏ vàng’ mới
Không gian dưới 1.000 mét đang được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển mới của nền kinh tế số. Tại TP Hồ Chí Minh, cùng với nhu cầu thực tiễn từ cơ sở và sự tham gia của viện, trường, doanh nghiệp công nghệ, hệ sinh thái thiết bị bay không người lái (UAV) đang từng bước hình thành, mở ra dư địa khai thác hiệu quả kinh tế không gian tầm thấp trong những năm tới.
TP Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều giải pháp để đánh thức kinh tế không gian tầm thấp. Ảnh minh hoạ
Từ nhu cầu thực tiễn đến không gian phát triển mới
Không gian tầm thấp từ lâu được xem là khu vực phục vụ các hoạt động quốc phòng, nghiên cứu hoặc những chuyến bay thử nghiệm. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ và quá trình chuyển đổi số, khu vực không gian dưới 1.000 mét đang dần được nhìn nhận như một nguồn lực mới cho phát triển kinh tế.
Tại sự kiện trình diễn và kết nối công nghệ chuyên đề “Phát triển hệ sinh thái UAV trong kinh tế không gian tầm thấp” do Sàn Giao dịch công nghệ TP Hồ Chí Minh (Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh) tổ chức mới đây, nhiều chuyên gia cho rằng kinh tế không gian tầm thấp (Low Altitude Economy - LAE) đang trở thành một xu hướng phát triển đáng chú ý trên thế giới.
Theo các chuyên gia, nếu thế kỷ XIX gắn với sự phát triển của đường sắt và thế kỷ XX là thời kỳ bùng nổ của hàng không dân dụng thì trong thế kỷ XXI, không gian tầm thấp được kỳ vọng trở thành một hạ tầng mới cho các hoạt động logistics, giám sát, quản lý đô thị và cung cấp dịch vụ công nghệ.
Bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh cho biết: “Khi nói đến UAV, nhiều người thường nghĩ ngay đến một công nghệ hiện đại, thông minh. Nhưng điều chúng ta quan tâm không chỉ là công nghệ mà quan trọng hơn là những bài toán thực tiễn mà công nghệ này có thể giải quyết hiện nay”.
Thực tế khảo sát tại 60 xã, phường trên địa bàn TP Hồ Chí Minh cho thấy nhu cầu ứng dụng UAV đang ngày càng rõ nét. Các địa phương không chỉ cần một thiết bị bay đơn thuần mà mong muốn có những giải pháp phục vụ trực tiếp công tác quản lý nhà nước.
Bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh phát biểu tại hội nghị mới đây.
Trong đó, dữ liệu thu thập từ không gian tầm thấp có thể hỗ trợ hiệu quả cho các nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự, giám sát xây dựng, quản lý đất đai, quan trắc môi trường, phòng chống thiên tai và nhiều hoạt động quản trị đô thị khác.
Tuy nhiên, để những dữ liệu này thực sự phát huy hiệu quả, yêu cầu đặt ra không chỉ là thiết bị bay mà còn bao gồm hệ thống phần mềm xử lý dữ liệu, quy trình vận hành đồng bộ và đội ngũ nhân lực được đào tạo bài bản. Đây được xem là điều kiện quan trọng để chuyển hóa dữ liệu thu thập từ UAV thành các công cụ hỗ trợ ra quyết định trong quản lý nhà nước.
Là địa phương hội tụ nhiều điều kiện phát triển từ đô thị, công nghiệp, dịch vụ đến nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế biển, TP Hồ Chí Minh đã sớm ban hành các định hướng phát triển kinh tế không gian tầm thấp đến năm 2030. Đây được xem là cơ sở quan trọng để triển khai các hoạt động nghiên cứu, đánh giá và từng bước đưa UAV vào thực tiễn.
Bước sang năm 2026, nhiều mô hình ứng dụng UAV tại TP Hồ Chí Minh đã bắt đầu chuyển từ giai đoạn trình diễn sang thử nghiệm có kiểm soát. Đáng chú ý là các mô hình vận chuyển logistics bằng UAV kết nối giữa thành phố với các địa phương lân cận.
Những thử nghiệm này không chỉ mang ý nghĩa kiểm chứng một phương thức vận tải mới mà còn hướng tới xây dựng các tuyến vận chuyển trên không, góp phần giảm áp lực giao thông mặt đất và đáp ứng nhu cầu giao nhận hàng hóa trong những tình huống cần tốc độ cao.
Sự dịch chuyển từ trình diễn công nghệ sang vận hành thực tế cũng đặt ra yêu cầu về hạ tầng dữ liệu. Trong quá trình hoạt động, UAV liên tục thu thập và truyền tải lượng lớn thông tin theo thời gian thực. Đây là nguồn dữ liệu có giá trị đối với công tác xây dựng bản đồ số, giám sát không gian đô thị và cảnh báo rủi ro thiên tai.
Vì vậy, việc làm chủ hệ sinh thái UAV không chỉ dừng ở thiết bị phần cứng mà còn đòi hỏi năng lực xử lý dữ liệu lớn và bảo đảm an toàn thông tin. Đây vừa là cơ hội phát triển, vừa là thách thức đối với các doanh nghiệp công nghệ trong nước.
Các doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học trình diễn nhiều công nghệ, thiết bị và giải pháp UAV phục vụ phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại sự kiện do TP Hồ Chí Minh tổ chức mới đây.
Xây dựng năng lực nội sinh cho hệ sinh thái UAV
Bên cạnh nhu cầu thị trường, năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ trong nước đang được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ sinh thái UAV tự chủ.
Theo PGS.TS Ngô Khánh Hiếu, giảng viên cao cấp Bộ môn Kỹ thuật hàng không Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh), lĩnh vực UAV tại Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng lớn từ các doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Để phát triển bền vững, doanh nghiệp cần bám sát các chương trình, đề án liên quan đến UAV, đồng thời xác định rõ lợi thế cạnh tranh của mình trên thị trường. Quan trọng hơn, các sản phẩm UAV do Việt Nam nghiên cứu và sản xuất cần tạo dựng được niềm tin đối với người sử dụng.
Theo chuyên gia này, thay vì chỉ tập trung vào việc chế tạo thiết bị bay, doanh nghiệp cần hướng tới việc cung cấp các giải pháp hoàn chỉnh, giải quyết được những bài toán thực tiễn và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội rõ ràng.
Những nghiên cứu được giới thiệu tại sự kiện cho thấy năng lực công nghệ trong nước đang từng bước được nâng cao.
PGS.TS Ngô Khánh Hiếu chia sẻ về tiềm năng phát triển hệ sinh thái UAV và kinh tế không gian tầm thấp tại TP Hồ Chí Minh.
Một trong những điểm nhấn là công trình nghiên cứu “Drone tích hợp Soft Robotics” do PGS.TS Huỳnh Văn Tuấn, Khoa Vật lý - Vật lý kỹ thuật Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) giới thiệu.
Nếu phần lớn các dòng drone thương mại hiện nay chủ yếu thực hiện nhiệm vụ quan sát và thu thập dữ liệu thì hướng nghiên cứu robot mềm mở ra khả năng tương tác vật lý trực tiếp với môi trường.
Việc tích hợp cánh tay robot lên drone, kết hợp cơ chế thay đổi hình dạng cấu trúc bằng áp suất bên trong và cụm Delta robot đã mở ra khả năng tương tác vật lý với môi trường, cho phép thiết bị cầm nắm vật thể mềm và thao tác trên nhiều dạng bề mặt khác nhau.
Bước tiến này giúp UAV không còn chỉ là một thiết bị quan sát từ xa mà có thể trở thành một hệ thống robot hoạt động trên không, thực hiện các nhiệm vụ kỹ thuật chuyên biệt.
Ở góc độ thương mại hóa, năng lực của doanh nghiệp công nghệ trong nước cũng đang được khẳng định. Gremsy - doanh nghiệp công nghệ cao của Việt Nam hiện cung cấp các hệ thống ổn định hình ảnh cho hơn 70 quốc gia, đã giới thiệu dòng Camera Payload thế hệ mới tích hợp các thuật toán trí tuệ nhân tạo.
Giải pháp này được trang bị tính năng Precision Target Lock, cho phép nhận diện và bám sát mục tiêu trong quá trình chuyển động. Hệ thống có khả năng dự đoán hướng di chuyển để duy trì đối tượng trong khung hình ngay cả khi hoạt động ở tốc độ cao.
Drone tích hợp cánh tay robot.
Kết hợp với tính năng đo nhiệt, thiết bị có thể hỗ trợ hiệu quả cho các nhiệm vụ kiểm tra hạ tầng kỹ thuật, giám sát an ninh và nhiều hoạt động chuyên ngành khác.
Nhìn từ thực tế phát triển của TP Hồ Chí Minh, các nhu cầu quản lý tại cơ sở đang tạo ra động lực cho đổi mới sáng tạo. Mỗi bài toán đặt ra từ địa phương đều có thể trở thành cơ hội để hình thành các sản phẩm và dịch vụ mới.
Sự kết nối giữa định hướng phát triển của thành phố, năng lực nghiên cứu của các trường đại học và khả năng thương mại hóa của doanh nghiệp đang góp phần hình thành một hệ sinh thái UAV từng bước hoàn chỉnh.
Trong bối cảnh kinh tế không gian tầm thấp được xem là một hướng phát triển mới, việc xây dựng năng lực nội sinh về công nghệ, dữ liệu và nhân lực sẽ đóng vai trò quyết định. Đây cũng là nền tảng để TP Hồ Chí Minh từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng của không gian tầm thấp, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế số trong giai đoạn tới.
Tuy nhiên, để những tiềm năng đó chuyển hóa thành giá trị kinh tế thực chất, TP Hồ Chí Minh vẫn phải giải quyết nhiều bài toán về kết nối thị trường, hạ tầng dữ liệu, mô hình dịch vụ và cơ chế chính sách. Đây cũng là nội dung được đề cập trong bài viết tiếp theo.
Bài cuối: Hiện thực hóa tiềm năng
Sau những bước đi ban đầu trong xây dựng hệ sinh thái UAV, bài toán đặt ra đối với TP Hồ Chí Minh là làm thế nào để chuyển tiềm năng của kinh tế không gian tầm thấp thành giá trị kinh tế thực chất. Điều đó đòi hỏi sự đồng bộ từ thị trường, hạ tầng dữ liệu đến cơ chế chính sách nhằm tạo nền tảng cho một lĩnh vực kinh tế mới phát triển bền vững.
TP Hồ Chí Minh đang từng bước hiện thực hóa tiềm năng từ bầu trời tầm thấp.
Khơi thông kết nối để công nghệ đi vào thực tiễn
Tiềm năng phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại TP Hồ Chí Minh đang từng bước được hiện thực hóa thông qua nhu cầu thực tiễn từ địa phương, năng lực nghiên cứu trong nước và sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ. Tuy nhiên, để các công nghệ UAV thực sự đi vào cuộc sống, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là kết nối hiệu quả giữa bên cung cấp giải pháp và bên có nhu cầu ứng dụng.
Từ góc độ quản lý nhà nước, bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh cho rằng, khoảng cách lớn nhất trong đổi mới sáng tạo nhiều khi không nằm giữa nghiên cứu và sản xuất mà nằm ở sự thiếu kết nối giữa người có công nghệ với người cần công nghệ.
“Có những kết quả nghiên cứu rất tốt nhưng chưa tìm được nơi ứng dụng. Có những doanh nghiệp cần công nghệ nhưng chưa biết tìm ở đâu và có những địa phương có bài toán thực tiễn nhưng chưa kết nối được với đơn vị có năng lực giải quyết”, bà Trân chia sẻ.
Thực tế này khiến không ít kết quả nghiên cứu vẫn dừng lại trong phòng thí nghiệm hoặc ở các mô hình trình diễn, trong khi nhiều địa phương và doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm giải pháp phù hợp cho các bài toán quản lý, sản xuất và vận hành.
TP Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội lịch sử để trở thành địa phương tiên phong trong phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam và trong khu vực Đông Nam Á.
Theo các chuyên gia, để kinh tế không gian tầm thấp phát triển, việc kết nối cung - cầu công nghệ cần được xem là một mắt xích quan trọng trong toàn bộ hệ sinh thái. Các hoạt động xúc tiến công nghệ không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu sản phẩm mà phải tạo điều kiện để các bên hiểu rõ nhu cầu thực tế, hiệu quả đầu tư cũng như khả năng triển khai trong từng lĩnh vực cụ thể.
Trong thời gian qua, Sàn Giao dịch công nghệ TP Hồ Chí Minh đã từng bước đổi mới phương thức kết nối, chuyển từ việc giới thiệu riêng lẻ từng công nghệ sang tổ chức các chương trình theo nhóm chủ đề chuyên sâu. Thông qua các hoạt động trình diễn thiết bị, trao đổi kinh nghiệm và tư vấn trực tiếp, các doanh nghiệp, chuyên gia và cơ quan quản lý có thêm cơ hội đánh giá hiệu quả ứng dụng cũng như các điều kiện cần thiết để triển khai công nghệ vào thực tế.
Một điểm đáng chú ý khác là xu hướng mở rộng kết nối liên vùng. Không giống nhiều lĩnh vực khác, kinh tế không gian tầm thấp không bị giới hạn bởi địa giới hành chính. Vì vậy, việc chia sẻ nhu cầu, nguồn lực và kinh nghiệm giữa các địa phương được xem là điều kiện quan trọng để hình thành thị trường ứng dụng UAV quy mô lớn hơn.
Các địa phương lân cận TP Hồ Chí Minh đều có những đặc thù riêng về nông nghiệp, công nghiệp, logistics hay kinh tế biển. Khi những nhu cầu thực tiễn này được kết nối với năng lực nghiên cứu của các trường đại học và giải pháp công nghệ từ doanh nghiệp, cơ hội hình thành một thị trường ứng dụng UAV liên vùng sẽ ngày càng rõ nét.
Bên cạnh câu chuyện kết nối thị trường, việc đưa UAV tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái số của doanh nghiệp cũng được xem là điều kiện quan trọng để tạo ra giá trị kinh tế thực chất.
Theo các chuyên gia, UAV không nên được nhìn nhận đơn thuần là một thiết bị bay độc lập mà cần trở thành một mắt xích trong hệ thống quản trị số của doanh nghiệp, kết nối trực tiếp với các nền tảng dữ liệu và điều hành sản xuất.
Giải pháp “IVS Smart Factory” do ThS. Nguyễn Lê Quang, Công ty Cổ phần IVS phát triển là một ví dụ cho hướng tiếp cận này. Trong môi trường sản xuất công nghiệp, hệ thống drone được lập trình thực hiện các nhiệm vụ tuần tra tự động và kết nối trực tiếp với hệ thống quản lý vận hành của nhà máy.
Trong công tác kiểm soát chất lượng, drone sử dụng camera kết hợp công nghệ phân tích hình ảnh để phát hiện các lỗi ngoại quan trên sản phẩm. Dữ liệu sau đó được truyền trực tiếp về hệ thống điều hành sản xuất, giúp doanh nghiệp nhanh chóng phát hiện bất thường và đưa ra quyết định điều chỉnh phù hợp.
Ở lĩnh vực quản lý nhân sự, drone có thể hỗ trợ nhận diện khuôn mặt, kiểm soát ra vào khu vực hạn chế và đồng bộ dữ liệu với hệ thống quản lý nguồn nhân lực của doanh nghiệp.
Những ứng dụng này cho thấy UAV đang dần trở thành một thành phần của hạ tầng công nghiệp số, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng.
ThS. Nguyễn Lê Quang chia sẻ về giải pháp chuyển đổi số tích hợp thiết bị IoT và thiết bị không người lái trong quản lý, vận hành nhà máy.
Hoàn thiện hệ sinh thái để tạo động lực tăng trưởng mới
Bên cạnh công nghệ và thị trường, nhiều chuyên gia cho rằng việc phát triển kinh tế không gian tầm thấp cần được đặt trong tầm nhìn dài hạn về hạ tầng và mô hình phát triển đô thị.
Theo ông Nguyễn Văn Vinh, đại diện Công ty Dịch vụ không gian tổng hợp (GASCO), thành viên Tập đoàn CT Group hoạt động trong lĩnh vực kinh tế không gian tầm thấp và thiết bị bay không người lái, kinh tế không gian tầm thấp không còn là một xu hướng mang tính thử nghiệm mà đang từng bước trở thành một thành tố mới của nền kinh tế hiện đại.
Nếu đường sắt góp phần định hình nền công nghiệp trong thế kỷ XIX và hàng không dân dụng thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa trong thế kỷ XX thì không gian tầm thấp được kỳ vọng sẽ mở ra những phương thức vận hành mới cho logistics, dịch vụ và quản trị đô thị trong thế kỷ XXI.
Đối với TP Hồ Chí Minh, đây được xem là cơ hội để phát huy vai trò đầu tàu trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nhiều chuyên gia cho rằng việc xây dựng một hệ sinh thái phát triển đồng bộ là yêu cầu không thể thiếu. Hệ sinh thái này cần được hình thành trên các trụ cột gồm công nghệ, hạ tầng, dịch vụ và nguồn nhân lực.
Trong đó, nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm khả năng vận hành và phát triển lâu dài của lĩnh vực này. Song song với đó là việc hình thành các doanh nghiệp công nghệ trong nước có đủ năng lực làm chủ giải pháp và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của ngành.
Kết quả khảo sát của Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh tại 60 xã, phường cho thấy có 56 đơn vị bày tỏ nhu cầu ứng dụng UAV trong công tác quản lý. Tuy nhiên, các địa phương không chỉ cần thiết bị bay mà còn mong muốn có những giải pháp tổng thể phục vụ quá trình triển khai.
Những nhu cầu được đặt ra bao gồm hướng dẫn kỹ thuật, đào tạo nhân lực, phần mềm xử lý dữ liệu, quy trình vận hành đồng bộ, mô hình dịch vụ phù hợp và khả năng tích hợp dữ liệu vào hệ thống quản trị đô thị.
Công ty Aonic Việt Nam giới thiệu dòng máy bay DJI Matrice 30T được tích hợp camera nhiệt, hệ thống loa, đèn chiếu sáng và công nghệ AI hỗ trợ đo khoảng cách, xác định tọa độ mục tiêu.
Điều đó cho thấy việc phát triển kinh tế không gian tầm thấp không thể chỉ dựa vào công nghệ mà cần sự tham gia đồng bộ của nhiều chủ thể trong toàn bộ hệ sinh thái.
Một trong những nội dung được các chuyên gia đặc biệt quan tâm hiện nay là việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động UAV.
Theo PGS.TS Ngô Khánh Hiếu, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) việc nghiên cứu cơ chế sandbox cho các hoạt động thử nghiệm UAV là hướng đi cần được xem xét trong thời gian tới.
Cơ chế này sẽ tạo ra không gian thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình logistics bằng UAV, dịch vụ bay chuyên dụng và các giải pháp công nghệ mới trước khi được triển khai trên diện rộng.
Trong quá trình đó, vai trò phối hợp giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp được đánh giá là đặc biệt quan trọng.
Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách, quản lý vùng trời và xây dựng hạ tầng cần thiết. Các cơ sở nghiên cứu tập trung phát triển công nghệ lõi, chuyển giao tri thức và xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật. Trong khi đó, doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp thương mại hóa sản phẩm và đưa giải pháp ra thị trường.
Giải pháp ảnh nhiệt bức xạ (Radiometric Thermal Imaging) tích hợp trên hệ thống camera UAV do Gremsy phát triển, hỗ trợ đo đạc và phân tích nhiệt độ phục vụ giám sát hạ tầng, công nghiệp và an ninh.
Theo các chuyên gia, để cạnh tranh trong một thị trường ngày càng mở rộng, doanh nghiệp trong nước cần tập trung vào những lĩnh vực có lợi thế, phát triển các giải pháp tổng thể thay vì chỉ cạnh tranh ở khâu thiết bị phần cứng.
Quan trọng hơn, việc xây dựng niềm tin đối với các sản phẩm công nghệ do Việt Nam nghiên cứu và phát triển sẽ đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển của toàn bộ hệ sinh thái.
Khi nhu cầu thực tiễn từ địa phương được kết nối với năng lực nghiên cứu của viện trường, sức sáng tạo của doanh nghiệp và các cơ chế hỗ trợ phù hợp từ nhà nước, không gian tầm thấp sẽ không chỉ là một khái niệm công nghệ mới mà có thể trở thành một động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế số trong những năm tới.
Bài, ảnh: Lưu Niệm/Báo Tin Tức và Dân tộc - Thông Tấn Xã Việt Nam
Link Nguồn: