Mã số N3022: Quản trị đô thị thời AI
TP Hồ Chí Minh đang từng bước xây dựng mô hình quản trị đô thị thông minh trên nền tảng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Bài 1: "Bộ não số" cho đô thị thông minh TP Hồ Chí Minh
Trí tuệ nhân tạo đang trở thành công nghệ nền tảng trong quá trình xây dựng đô thị thông minh. Đối với TP Hồ Chí Minh, AI không chỉ mở ra công cụ hỗ trợ điều hành mà còn đặt ra yêu cầu xây dựng hạ tầng dữ liệu đồng bộ, tạo nền tảng cho mô hình quản trị đô thị hiện đại, phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn.
AI trở thành công nghệ nền tảng của đô thị thông minh
Sau hơn một năm rưỡi triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, yêu cầu đặt ra hiện nay không còn dừng ở việc ban hành chủ trương, chính sách mà phải chuyển mạnh sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội.
Tinh thần này được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhấn mạnh tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW. Theo Thông báo số 24-CQTTBCĐ ngày 7/7/2026 của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu các cấp, các ngành tập trung thực hiện 4 nhiệm vụ trọng tâm.
Cụ thể, tiếp tục quán triệt sâu sắc Nghị quyết số 57-NQ/TW gắn với triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; chuyển mạnh từ quá trình triển khai sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số; tạo chuyển biến đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, từ các cơ quan trong hệ thống chính trị đến toàn xã hội; đồng thời đổi mới mạnh mẽ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện.
Đối với TP Hồ Chí Minh, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi Thành phố bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô dân số, hạ tầng và các hoạt động kinh tế - xã hội ngày càng lớn. Bài toán đặt ra không chỉ là đầu tư thêm công nghệ mà còn phải đổi mới phương thức quản trị để đáp ứng yêu cầu điều hành một siêu đô thị theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như công nghệ nền tảng, mở ra hướng tiếp cận mới để Thành phố từng bước xây dựng mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, Thành phố đang cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương, đồng thời từng bước xây dựng mô hình quản trị đô thị thông minh theo tinh thần các nghị quyết của Thành ủy. Trong đó, chính quyền số giữ vai trò tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, chất lượng dịch vụ công và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, TP Hồ Chí Minh đang triển khai thí điểm mô hình đô thị thông minh cấp xã. Theo ông Lâm Đình Thắng, nguyên Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh, mô hình tập trung ứng dụng các nền tảng như Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) và Bản sao số (Digital Twin), cho phép tích hợp dữ liệu, giám sát theo thời gian thực trên các lĩnh vực như an ninh trật tự, giao thông, quy hoạch và phát triển kinh tế - xã hội, qua đó hỗ trợ lãnh đạo địa phương đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn.
Nếu trước đây, quá trình xây dựng đô thị thông minh chủ yếu dựa trên số hóa quy trình và kết nối dữ liệu, thì sự phát triển của AI đang mở ra giai đoạn mới. Công nghệ không chỉ hỗ trợ thu thập thông tin, mà còn có khả năng phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định, từng bước trở thành "bộ não số" của đô thị.
Theo bà Đặng Thị Kim Nhung, Chuyên viên phân tích thông tin Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP Hồ Chí Minh (Sihub), tính đến tháng 4/2026, thế giới đã ghi nhận hơn 29.000 sáng chế liên quan đến AI trong lĩnh vực đô thị thông minh. Các công nghệ được nghiên cứu và ứng dụng nhiều nhất gồm thị giác máy tính (Computer Vision), phân tích dự báo (Predictive Analytics), xử lý ngôn ngữ tự nhiên (Natural Language Processing), tối ưu hóa và hỗ trợ ra quyết định. Đây đều là những công nghệ cốt lõi giúp khai thác hiệu quả dữ liệu, tự động hóa nhiều hoạt động quản lý và nâng cao năng lực điều hành đô thị.
Sáng chế/GPHI AI cho đô thị thông minh đã đăng ký bảo hộ tại Việt Nam. Nguồn: CSDL WIPO Pulish của Cục Sở hữu trí tuệ, 4/2026
Ở trong nước, cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ ghi nhận 133 sáng chế và giải pháp hữu ích liên quan đến AI trong lĩnh vực đô thị thông minh đã được đăng ký bảo hộ. Đồng thời, Cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học và công nghệ thống kê 45 nhiệm vụ khoa học và công nghệ từ cấp địa phương đến Trung ương đã được nghiệm thu trong lĩnh vực này.
Những số liệu trên cho thấy, AI đang từng bước trở thành công nghệ nền tảng trong xây dựng đô thị thông minh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, giá trị của AI chỉ có thể được phát huy khi dữ liệu được xây dựng đồng bộ, liên thông và có khả năng chia sẻ giữa các hệ thống quản lý. Đây cũng là nền tảng để các đô thị chuyển từ quản lý theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu.
Dữ liệu - nền móng để AI phát huy hiệu quả
Nếu AI được ví như "bộ não số" của đô thị thông minh, thì dữ liệu chính là "nguồn dinh dưỡng" để bộ não đó hoạt động. Chỉ khi dữ liệu được thu thập đầy đủ, chuẩn hóa và liên thông, các mô hình AI mới có thể phân tích, dự báo và đưa ra những gợi ý có giá trị cho công tác quản trị đô thị.
Theo PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh), nhiều đô thị trên thế giới đang chuyển từ việc triển khai các giải pháp công nghệ riêng lẻ sang xây dựng hệ điều hành thống nhất cho toàn đô thị (Urban Operating System). Nền tảng này kết nối dữ liệu từ nhiều lĩnh vực như giao thông, môi trường, quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật, năng lượng, an ninh và dịch vụ công, tạo nên "nguồn dữ liệu dùng chung" để các hệ thống AI khai thác và hỗ trợ ra quyết định.
Theo ông Vũ, nếu mỗi cơ quan vẫn quản lý dữ liệu theo các hệ thống độc lập, AI chỉ có thể giải quyết từng bài toán riêng lẻ. Khi dữ liệu được chia sẻ và tích hợp trên cùng một nền tảng, AI mới có thể phân tích mối liên hệ giữa các lĩnh vực, dự báo xu hướng và hỗ trợ xây dựng các kịch bản điều hành hiệu quả hơn.
Định hướng này đang từng bước được TP Hồ Chí Minh hiện thực hóa thông qua mô hình đô thị thông minh cấp xã. Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh Lâm Đình Thắng, dữ liệu được tích hợp trên nền tảng Digital Twin và Trung tâm Điều hành thông minh (IOC), cho phép theo dõi tình hình kinh tế - xã hội, giám sát giao thông, an ninh, quy hoạch và nhiều lĩnh vực khác theo thời gian thực, tạo cơ sở để lãnh đạo địa phương điều hành dựa trên dữ liệu.
Nền tảng quản lý tập trung ứng dụng Digital Twin thí điểm cho Đặc khu thông minh Côn Đảo.
Nhu cầu ứng dụng các nền tảng số cũng xuất phát từ thực tiễn quản lý ở cơ sở. Theo bà Nguyễn Thị Như Ý, Chủ tịch UBND phường Phú Nhuận, địa phương hiện có hơn 70.000 dân, gần 13.000 nóc nhà, gần 1.200 căn hộ chung cư, hơn 7.000 doanh nghiệp và hộ kinh doanh, cùng 22 tuyến đường và 765 tuyến hẻm, trong đó có 4 tuyến kết nối Cảng Hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất với trung tâm TP Hồ Chí Minh. Quy mô dân cư lớn, mật độ giao thông và hoạt động thương mại - dịch vụ cao khiến yêu cầu quản trị ngày càng phức tạp.
Theo bà Như Ý, hệ thống Dashboard theo dõi các chỉ tiêu kinh tế - xã hội kết hợp Digital Twin và AI sẽ giúp lãnh đạo địa phương có cái nhìn trực quan, cập nhật theo thời gian thực, đồng thời nâng cao hiệu quả giám sát an ninh trật tự, an toàn giao thông và xử lý các tình huống phát sinh.
Ở góc độ ứng dụng AI trong quản trị công, PGS.TS Ngô Minh Vũ, Giám đốc Chương trình đào tạo Thị trường chứng khoán (Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh), cho rằng, khi dữ liệu đã được chuẩn hóa, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho đội ngũ cán bộ. Các mô hình AI thế hệ mới có khả năng khai thác nhiều nguồn dữ liệu cùng lúc để tìm kiếm thông tin, tổng hợp văn bản, tra cứu quy định và phân tích số liệu, qua đó rút ngắn thời gian xử lý công việc và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.
AI và dữ liệu lớn được ứng dụng để phân tích dữ liệu phục vụ quản trị đô thị.
Thực tiễn triển khai cho thấy, hiệu quả của AI phụ thuộc trước hết vào chất lượng và khả năng kết nối của dữ liệu. Khi hạ tầng dữ liệu được hoàn thiện và các hệ thống dùng chung được vận hành đồng bộ, những ứng dụng như dự báo ngập, điều hành giao thông, giám sát an ninh, chăm sóc sức khỏe hay cung cấp dịch vụ công sẽ có điều kiện phát huy hiệu quả rõ nét hơn. Đây cũng là nền tảng để TP Hồ Chí Minh từng bước xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại, vận hành dựa trên dữ liệu và ra quyết định theo thời gian thực.
Bài cuối: AI giải những bài toán của siêu đô thị
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được TP Hồ Chí Minh đưa vào giải quyết nhiều bài toán quản trị đô thị. Tuy nhiên, để công nghệ này phát huy hiệu quả, điều kiện tiên quyết không chỉ là thuật toán hay nền tảng số, mà còn là hệ thống dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và cập nhật liên tục.
TP Hồ Chí Minh đang từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào quản trị đô thị, từ giao thông, an ninh đến cung cấp dịch vụ công.
Dữ liệu - "điểm nghẽn" cần tháo gỡ để AI phát huy hiệu quả
AI chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được vận hành trên nền tảng dữ liệu đầy đủ, chuẩn hóa và liên thông. Đây cũng là một trong những thách thức lớn của nhiều đô thị hiện nay, trong đó có TP Hồ Chí Minh, khi dữ liệu vẫn phân tán ở nhiều cơ quan, chưa hình thành được hệ thống dữ liệu dùng chung phục vụ quản trị.
Thực tế hiện nay, dữ liệu đô thị được tạo ra từ nhiều lĩnh vực như giao thông, quy hoạch, môi trường, y tế, dân cư hay dịch vụ công. Tuy nhiên, các hệ thống thông tin chủ yếu được xây dựng phục vụ yêu cầu quản lý của từng đơn vị, khiến dữ liệu thiếu tính đồng bộ, chưa thống nhất về cấu trúc và khó chia sẻ. Điều này làm giảm hiệu quả khai thác dữ liệu trong công tác điều hành cũng như triển khai các ứng dụng AI.
PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh), cho rằng, AI chỉ có thể phân tích và đưa ra dự báo chính xác khi được cung cấp dữ liệu đầu vào có chất lượng. Nếu dữ liệu thiếu đồng nhất về cấu trúc, định dạng hoặc không được cập nhật thường xuyên, khả năng phân tích và hỗ trợ ra quyết định của AI sẽ bị hạn chế.
Theo ông Vũ, xu hướng của nhiều đô thị trên thế giới hiện nay là xây dựng hệ điều hành đô thị (Urban Operating System) - nền tảng tích hợp dữ liệu từ các lĩnh vực như giao thông, môi trường, quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật, năng lượng, an ninh và dịch vụ công. Trên nền tảng đó, AI có thể khai thác, phân tích dữ liệu theo thời gian thực để hỗ trợ quá trình điều hành.
Các chuyên gia cũng cho rằng, dữ liệu dùng chung không chỉ dừng ở việc số hóa mà phải được chuẩn hóa, liên thông và cập nhật thường xuyên. Khi đó, AI mới có thể kết nối thông tin từ nhiều lĩnh vực, nhận diện xu hướng, dự báo rủi ro và hỗ trợ chính quyền ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì chỉ dựa vào các báo cáo định kỳ.
Thực trạng ngập tại TP Hồ Chí Minh đặt ra yêu cầu cấp thiết ứng dụng AI trong dự báo ngập đô thị, hỗ trợ cơ quan quản lý chủ động ứng phó.
Theo ông Lâm Đình Thắng, nguyên Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh, các mô hình đô thị thông minh cấp xã được triển khai nhằm xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu tập trung, tích hợp trên nền tảng Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) và mô hình "bản sao số" đô thị (Digital Twin). Nhờ đó, dữ liệu từ nhiều lĩnh vực được hiển thị trên cùng một nền tảng, giúp lãnh đạo địa phương theo dõi tình hình kinh tế - xã hội, giám sát giao thông, an ninh, quy hoạch và hỗ trợ quá trình ra quyết định.
Hiệu quả của AI cũng phụ thuộc trực tiếp vào khả năng kết nối và khai thác đồng thời dữ liệu từ nhiều nguồn. Bài toán dự báo ngập tại TP Hồ Chí Minh là một ví dụ điển hình. Thay vì chỉ dựa vào lượng mưa, AI có thể kết hợp dữ liệu về địa hình, hệ thống thoát nước, mực nước triều và các thông số quan trắc để đánh giá nguy cơ ngập tại từng khu vực.
ThS. Lê Ngọc Quyền, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Bắc Bộ (nguyên Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ), cho biết nhóm nghiên cứu đã xây dựng mô hình AI trên cơ sở 1.188 kịch bản mưa và triều, kết hợp dữ liệu địa hình, hệ thống thoát nước cùng các yếu tố thủy văn. Kết quả thử nghiệm cho thấy mô hình đạt hệ số tương quan R² = 0,99, với độ chính xác khoảng 93,8% trong dự báo các điểm ngập.
Không chỉ nâng cao độ chính xác, AI còn rút ngắn đáng kể thời gian xử lý. Nếu các mô hình mô phỏng truyền thống cần nhiều giờ để tính toán, mô hình AI có thể thực hiện nhanh hơn khoảng 540 lần, tạo điều kiện để cơ quan quản lý cập nhật dự báo gần theo thời gian thực.
Theo ông Quyền, lợi thế này đặc biệt quan trọng đối với TP Hồ Chí Minh, nơi các trận mưa lớn thường ảnh hưởng đến giao thông, đời sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi được tích hợp với hệ thống quan trắc và điều hành đô thị, AI có thể hỗ trợ cơ quan quản lý chủ động cảnh báo, tổ chức giao thông, điều tiết lực lượng và triển khai các phương án ứng phó.
Từ thực tiễn này có thể thấy, AI không hoạt động độc lập mà chỉ phát huy hiệu quả khi được vận hành trên nền tảng dữ liệu đầy đủ, liên thông và cập nhật liên tục. Đây cũng là tiền đề để mở rộng ứng dụng AI trong quản lý giao thông, bảo đảm an ninh, vận hành hạ tầng và cung cấp các dịch vụ công thông minh.
Dữ liệu từ hệ thống camera kết hợp AI có thể hỗ trợ nhận diện phương tiện, giám sát giao thông và cảnh báo sớm các tình huống bất thường.
AI đi vào từng bài toán của đô thị
Nếu ở bài toán dự báo ngập, AI cho thấy khả năng phân tích và dự báo từ nhiều nguồn dữ liệu khác nhau thì trong quản trị đô thị, công nghệ này cũng đang được mở rộng sang nhiều lĩnh vực như giao thông, an ninh và y tế, góp phần thay đổi cách chính quyền theo dõi, điều hành và ra quyết định.
TS Dương Ngọc Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Điện toán, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh), cho biết sự phát triển của công nghệ thị giác máy tính (Computer Vision) đã nâng vai trò của camera từ thiết bị ghi hình đơn thuần thành công cụ có khả năng tự động nhận diện phương tiện, phân tích hành vi, phát hiện dấu hiệu bất thường và cung cấp thông tin gần như theo thời gian thực cho cơ quan quản lý.
Khi các dữ liệu hình ảnh này được kết nối với cơ sở dữ liệu của đô thị, AI có thể phân tích lưu lượng giao thông, phát hiện điểm ùn tắc, nhận diện vi phạm hoặc cảnh báo các nguy cơ về an ninh trật tự. Thay vì phải tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn riêng lẻ, cơ quan quản lý có thể khai thác dữ liệu tập trung để có cái nhìn toàn diện hơn về tình hình trên địa bàn, qua đó rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao hiệu quả điều hành.
Việc triển khai các nền tảng AI cũng được điều chỉnh theo đặc thù của từng địa phương. Tại phường Vũng Tàu, công nghệ được ứng dụng để cảnh báo người dân và du khách tại các khu vực biển có nguy cơ mất an toàn. Trong khi đó, tại phường Phú Nhuận, địa phương kỳ vọng AI sẽ góp phần nâng cao năng lực quản lý trên địa bàn có mật độ dân cư, doanh nghiệp và phương tiện cao.
Bà Nguyễn Thị Như Ý, Chủ tịch UBND phường Phú Nhuận, cho biết việc kết hợp bảng điều khiển số (Dashboard) với mô hình Digital Twin sẽ giúp lãnh đạo địa phương theo dõi trực quan các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, giám sát diễn biến trên địa bàn và kịp thời xử lý các tình huống phát sinh, từng bước chuyển từ phương thức điều hành chủ yếu dựa trên báo cáo sang quản trị dựa trên dữ liệu được cập nhật liên tục.
Không chỉ trong quản trị đô thị, AI cũng đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong lĩnh vực y tế - nơi luôn chịu áp lực lớn tại các đô thị đông dân. TS Trần Tùng, Giám đốc Tư vấn Giải pháp Chuyển đổi số Y tế, Công ty TNHH Hệ thống Thông tin FPT, cho biết khi được tích hợp với AI, dữ liệu y tế có thể giúp bác sĩ tra cứu thông tin nhanh hơn, phân tích dữ liệu chuyên môn, giảm thời gian xử lý hồ sơ và nâng cao hiệu quả quản trị bệnh viện. AI không thay thế đội ngũ y tế mà đóng vai trò công cụ hỗ trợ, giúp tận dụng hiệu quả kho dữ liệu phục vụ chẩn đoán, điều trị và tối ưu nguồn lực.
AI được kỳ vọng hỗ trợ đội ngũ y tế khai thác dữ liệu chuyên môn, nâng cao hiệu quả quản trị bệnh viện và chất lượng khám chữa bệnh.
Đối với TP Hồ Chí Minh, việc triển khai các mô hình thí điểm tại Đặc khu Côn Đảo, phường Phú Nhuận và phường Vũng Tàu không chỉ nhằm thử nghiệm nền tảng công nghệ mà còn kiểm chứng khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ quản trị. Theo lãnh đạo thành phố, các mô hình sẽ tiếp tục được đánh giá, hoàn thiện trước khi xem xét nhân rộng, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.
Những mô hình đang được triển khai là bước thử nghiệm quan trọng trong quá trình đưa AI vào quản trị đô thị. Thực tiễn sẽ là thước đo hiệu quả của công nghệ, từ dự báo ngập, điều hành giao thông, bảo đảm an ninh đến quản lý y tế và cung cấp dịch vụ công. Trong tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, mục tiêu không chỉ là ứng dụng AI ở nhiều lĩnh vực mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực quản trị, xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng hiệu quả hơn.
Bài, ảnh: Lưu Niệm/Báo Tin Tức và Dân tộc - Thông Tấn Xã Việt Nam
Link Nguồn: