Mã số N3027: TP Hồ Chí Minh - trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo

Một góc khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, nơi có nhiều tập đoàn công nghệ cao hàng đầu thế giới. Ảnh: Tiến Lực/TTXVN

Bài 1: Nền tảng vững chắc

Với nhiều chương trình, giải pháp triển khai đồng bộ thời gian qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo nền tảng vững chắc về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những kết quả trong phát triển hệ sinh thái, xây dựng các “hạt nhân” công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số và đô thị thông minh đã tạo lực đẩy quan trọng để Thành phố bứt phá trong giai đoạn mới.

Dẫn đầu cả nước về hệ sinh thái khoa học công nghệ

Năm 2025, hệ sinh thái khởi nghiệp của Thành phố tiếp tục phát triển, nằm trong top 110 toàn cầu; quy tụ gần 50% startup và là cái nôi của 3 “kỳ lân” công nghệ của Việt Nam. Hiện Thành phố có 143 doanh nghiệp khoa học công nghệ, chiếm khoảng 20% cả nước; đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp TFP vào GRDP đạt 59%, trong đó khoa học và công nghệ đóng góp 74% vào tăng trưởng TFP.

Đây là kết quả từ việc triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp, nền tảng khoa học, công nghệ và đào tạo quy mô lớn tại Thành phố với hàng chục trường đại học, cao đẳng; hàng trăm tổ chức khoa học công nghệ, tổ chức trung gian hỗ trợ đổi mới sáng tạo, cùng nhiều phòng thí nghiệm hiện đại.

Từ nền tảng đó, Thành phố tiếp tục khẳng định vị thế là điểm đến hấp dẫn của các dòng vốn đầu tư công nghệ trong và ngoài nước. Năm 2025, lĩnh vực khoa học công nghệ thu hút gần 1,8 tỷ USD, chiếm 22% tổng vốn FDI với nhiều dự án lớn như G42 UAE, Viettel Data Center, CMC, SAP Labs cùng sự hiện diện của các tập đoàn NVIDIA, AMD, Intel. Kết quả này cho thấy sức hút ngày càng lớn của Thành phố đối với dòng vốn công nghệ toàn cầu.

Cùng với hệ sinh thái startup, Thành phố đã hình thành được các “hạt nhân” có vai trò dẫn dắt các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ số, không chỉ trong thu hút đầu tư, mà còn thúc đẩy các hoạt động ươm tạo, thử nghiệm công nghệ mới và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong đó, với hơn 20 năm phát triển, Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh là hạt nhân đổi mới sáng tạo của Thành phố và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Khu đã hình thành hệ sinh thái công nghệ cao năng động, thu hút được nhiều tập đoàn công nghệ lớn như Intel, Samsung, Nidec, Jabil, Sonion, Sanofi, Schneider Electric, cùng hơn 160 dự án đầu tư với tổng vốn đăng ký trên 12 tỷ USD. Đây cũng là nơi khởi nguồn những doanh nghiệp Việt Nam vươn ra quốc tế như FPT, CMC, Datalogic Việt Nam.

Năm 2025, giá trị sản xuất của Khu công nghệ cao Thành phố đạt khoảng 23 tỷ USD; tổng vốn đầu tư thu hút 416,5 triệu USD; tổng giá trị xuất khẩu 20,532 tỷ USD. Song song với thu hút đầu tư, Khu đã xây dựng các trung tâm nghiên cứu - triển khai, đào tạo và ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ và thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm “Make in Vietnam”.

Theo ông Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, Khu Công nghệ cao tiếp tục phát huy vai trò trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia, lan tỏa công nghệ và tri thức đến toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Trọng tâm là phát triển công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; lựa chọn các sản phẩm, công đoạn có giá trị gia tăng cao để tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Khu công nghệ cao không chỉ tạo ra sản phẩm hàm lượng công nghệ cao mà phải là nơi sáng tạo cung cấp công nghệ cho nền kinh tế để thực sự trở thành bệ phóng cho nền kinh tế tri thức của Việt Nam.

Công viên Phần mềm Quang Trung (QTSC) - khu công nghệ thông tin tập trung đầu tiên của Việt Nam sau 25 năm phát triển đã thu hút 27 nhà đầu tư và hình thành cộng đồng hơn 120 doanh nghiệp công nghệ số, cung cấp hơn 650 sản phẩm, dịch vụ, giải pháp công nghệ cho thị trường trong nước và hơn 30 quốc gia. Chỉ với khoảng 200 tỷ đồng vốn đầu tư ban đầu từ ngân sách, khu đã thu hút hơn 6.600 tỷ đồng vốn xã hội, tương đương 1 đồng vốn nhà nước thu hút hơn 24 đồng vốn đầu tư. Không chỉ là nơi hội tụ doanh nghiệp công nghệ, Công viên còn hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và mạng lưới liên kết doanh nghiệp - nhà trường - viện nghiên cứu. Có 7 trường đại học, cơ sở đào tạo công nghệ tại đây mỗi năm cung cấp hơn 3.000 nhân lực công nghệ cho doanh nghiệp.

Ông Trần Hữu Dũng, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Phát triển Công viên phần mềm Quang Trung cho biết, quá trình phát triển, đơn vị không chỉ là nơi tập trung các doanh nghiệp công nghệ mà còn hướng tới xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh. Giai đoạn 2025 - 2030, Công viên đặt mục tiêu trở thành đơn vị chiến lược vận hành hạ tầng số của Thành phố, xây dựng và quản lý các trung tâm công nghệ tiên tiến; hướng đến phát triển theo mô hình đô thị khoa học, gắn với nghiên cứu - phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo và sản xuất các sản phẩm - dịch vụ công nghệ cao, công nghệ lõi.

Bên cạnh các khu công nghệ tập trung, hệ thống đại học và nghiên cứu tiếp tục là trụ cột quan trọng cung cấp tri thức và nhân lực chất lượng cao cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố. Trong số hàng chục trường, viện tại Thành phố, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo quan trọng của cả nước. Với quy mô đào tạo hơn 90.000 sinh viên, khoảng 4.000 giảng viên, cùng hơn 3.000 công bố khoa học mỗi năm, đây là nguồn cung tri thức, nhân lực chất lượng cao và nhiều nhóm nghiên cứu mạnh cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố.

Chuyển đổi số và xây dựng đô thị thông minh

Đô thị thông minh đã trở thành xu thế phát triển tất yếu với yêu cầu nâng cao chất lượng sống của người dân, nâng cao chất lượng đô thị, thúc đẩy kinh tế số, xã hội số. Với mục tiêu vào nhóm 50 đô thị thông minh thế giới vào năm 2030, cùng yêu cầu quản trị siêu đô thị đa trung tâm, đa chức năng sau hợp nhất, Thành phố đang chuyển mạnh sang mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Những định hướng đó được xây dựng trên nền tảng hạ tầng số, dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến đã được hình thành trong giai đoạn 2018-2025. Thành phố sở hữu 12 trung tâm dữ liệu lớn và đang hình thành 4 siêu trung tâm dữ liệu; Trung tâm dữ liệu phục vụ chính quyền số đang vận hành 1.272 máy chủ; hệ thống camera giám sát và thiết bị cảm biến IoT đã được triển khai trên nhiều lĩnh vực. Kho dữ liệu dùng chung đã kết nối nhiều cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người dân. 

Nghiên cứu khoa học tại Trung tâm R&D Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Tiến Lực/TTXVN

Từ nền tảng dữ liệu đó, nhiều mô hình điều hành và ứng dụng đô thị thông minh đã được triển khai trên thực tế, đưa vào vận hành như Trung tâm giám sát, điều hành đô thị thông minh (IOC ) – giai đoạn 1, hệ thống giải quyết thủ tục hành chính điện tử, Bản đồ số với hơn 200 lớp dữ liệu GIS, Tổng đài liên thông khẩn cấp, Cổng tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân…; nhiều mô hình chuyên ngành phát huy hiệu quả trong giao thông, y tế, giáo dục, an ninh và quản lý đô thị.

Về chuyển đổi số, Thành phố tiếp tục duy trì nhóm dẫn đầu cả nước về Chỉ số chuyển đổi số; hoàn thành nhiều bước quan trọng trong hợp nhất hạ tầng số, vận hành các nền tảng số thiết yếu, cung cấp gần 2.000 dịch vụ công trực tuyến và thúc đẩy thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới.

Tuy nhiên, theo Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, với quy mô mới sau hợp nhất, Thành phố đang đối mặt với nhiều bài toán lớn về quản trị đô thị, giao thông, logistics, môi trường, an sinh xã hội và cung cấp dịch vụ công. Điều này đòi hỏi đổi mới phương thức quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số và khả năng giám sát theo thời gian thực. Giai đoạn 2026-2030, Thành phố đẩy mạnh ứng dụng AI, mô hình lớn, dữ liệu lớn, Digital Twin, phân tích dự báo để tối ưu hóa vận hành đô thị.

Theo các chuyên gia, trong định hướng sắp tới, Thành phố không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ mà cần chuyển sang mô hình quản trị dựa trên thể chế, dữ liệu và điều hành theo thời gian thực. Trong đó, Thành phố cần hình thành “hệ điều hành đô thị vùng” hoặc “hệ điều hành dữ liệu vùng”, áp dụng các mô hình mới như Data Mesh, hạ tầng tính toán biên và bản sao số động (Dynamic Digital Twin) nhằm nâng cao khả năng dự báo, phản ứng nhanh và tối ưu hóa vận hành đô thị.

Bài 2: Đột phá từ các Nghị quyết lớn

TP Hồ Chí Minh (TTXVN 29/4/2026) Từ nền tảng đã hình thành, Thành phố Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn phát triển mới với hàng loạt cơ chế, chính sách đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được triển khai đồng bộ.

Việc triển khai đồng bộ các định hướng lớn được kỳ vọng sẽ tạo các động lực tăng trưởng mới cho kinh tế - xã hội Thành phố.

Đưa nhanh kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Cận cảnh UAV sử dụng trong tuyến giao hàng Cần Giờ - Vũng Tàu. Ảnh: PV

Trên thực tế, một điểm nghẽn lớn của khoa học và công nghệ nhiều năm qua là khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường còn lớn. Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh Lâm Đình Thắng, hiện tỷ lệ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu hình thành từ ngân sách Nhà nước của Thành phố chỉ khoảng 5%. Trong khi đó khoảng 37% kết quả nghiên cứu đã sẵn sàng chuyển giao nhưng chưa được đưa vào thực tiễn, do vướng mắc về cơ chế định giá, thủ tục giao quyền và và tâm lý e ngại rủi ro; cùng với đó là còn thiếu các cơ chế đủ mạnh để doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu, cùng chia sẻ rủi ro và đồng hành trong quá trình phát triển sản phẩm.

Tháng 3/2026, Thành phố bắt đầu triển khai Đề án thí điểm chính sách thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ và tài sản trí tuệ được hình thành từ ngân sách Nhà nước. Chương trình hướng đến tháo gỡ các vướng mắc về định giá trị tài sản, cơ chế giao quyền, thủ tục triển khai; đặc biệt là hỗ trợ tài chính đến 50% kinh phí hoàn thiện sản phẩm và áp dụng cơ chế chấp nhận và quản trị rủi ro. Mô hình liên kết Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp tiếp tục được thúc đẩy mạnh hơn, trong đó doanh nghiệp tham gia từ khâu đề xuất bài toán, đặt hàng nghiên cứu, đồng đầu tư, thử nghiệm sản phẩm đến mở rộng thị trường.

Ngay đợt đầu triển khai, 54 sản phẩm của 29 tổ chức đã được duyệt đề án với tổng kinh phí trên 500 tỷ đồng. Các sản phẩm này thuộc các lĩnh vực UAV, đô thị thông minh, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, y sinh - dược, nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ số và các giải pháp phục vụ quản trị đô thị. Sự hưởng ứng tích cực từ các chủ thể trong hệ sinh thái cho thấy tiềm năng lớn để hình thành thị trường công nghệ sôi động hơn tại Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới.

Song song đó, Thành phố cũng mở rộng không gian thử nghiệm công nghệ mới với cơ chế sandbox. Đây là môi trường để công nghệ được kiểm chứng trong điều kiện thực tế, giúp doanh nghiệp hoàn thiện sản phẩm; đồng thời tạo cơ sở dữ liệu thực tiễn để cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách trước khi triển khai trên diện rộng.

Tháng 1/2026, Thành phố khởi động chương trình thử nghiệm UAV giao hàng trong Khu Công nghệ cao Thành phố. Tiếp đó, tháng 2/2026, tuyến vận chuyển bưu chính bằng UAV kết nối xã Cần Giờ và phường Vũng Tàu được khai trương. Kết quả thử nghiệm và thí điểm này sẽ cung cấp dữ liệu thực tế quan trọng để các cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế tầm thấp; đồng thời đánh giá khả năng mở rộng mô hình sang các lĩnh vực chuyên biệt hơn.

Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Kỳ Phùng thông tin, kinh tế tầm thấp được dự báo sẽ mang lại hàng tỷ USD và hàng trăm nghìn việc làm cho Việt Nam trong thập kỷ tới. Với sự hình thành và phát triển của các doanh nghiệp UAV tại Khu Công nghệ cao, Thành phố có cơ hội trở thành trung tâm sản xuất và ứng dụng UAV hàng đầu khu vực.

Góc độ doanh nghiệp, ông Lương Việt Quốc, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Realtime Robotics (một đơn vị tham gia thử nghiệm UAV giao hàng) cho rằng, để vươn tầm quốc tế, không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp trong việc phát minh và công nghệ vượt trội mà là bài toán quốc gia dựa trên ba nền tảng chính: tài chính, nhân lực và thể chế. Trong đó, Nhà nước tạo điều kiện tốt nhất để doanh nghiệp có thể làm ra những sản phẩm, giải pháp vượt trội, bao gồm hỗ trợ giải quyết bài toán về vốn bằng các chính sách hỗ trợ phù hợp.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc thử nghiệm, thí điểm các công nghệ mới thể hiện quyết tâm của Thành phố trong việc đưa thành tựu khoa học - công nghệ vào phục vụ đời sống, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số. UAV không chỉ dừng lại ở giao hàng mà còn được định hướng ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như giám sát rừng, giám sát đô thị và hỗ trợ công tác quản lý đô thị.

Huy động các nguồn lực

Nghiên cứu khoa học tại Trung tâm R&D Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Tiến Lực/TTXVN

Bên cạnh cơ chế thị trường công nghệ và sandbox, Thành phố cũng tập trung xây dựng các nguồn lực mới để thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển mạnh hơn trong giai đoạn tới. Việc huy động hiệu quả nguồn lực từ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp, viện trường, khu vực tư nhân và mạng lưới chuyên gia được xem là điều kiện then chốt để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới.

Với mục tiêu trở thành trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực Đông Nam Á, cuối năm 2023, UBND Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt Đề án xây dựng cơ chế thúc đẩy hình thành và phát triển các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế (CoE), nhằm hỗ trợ các tổ chức khoa học và công nghệ công lập có tiềm lực phát triển mạnh mẽ, tạo nền tảng để Thành phố Hồ Chí Minh nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ.

Với cơ chế mới, các đơn vị tham gia có điều kiện tiếp cận gói ưu đãi về cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, triển khai các chương trình nghiên cứu trung hạn, dài hạn và thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao. Thành phố cho phép áp dụng mức thu nhập cho các chức danh lãnh đạo lên đến 120 triệu đồng/người/tháng; đồng thời nâng mức thù lao thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Mục tiêu đến năm 2030, thành phố có ít nhất 5 trung tâm tiệm cận chuẩn quốc tế và đến năm 2045 có ít nhất 5 đơn vị đạt chuẩn quốc tế.

Đề án tập trung vào các công nghệ nền tảng, có tính lan tỏa cao như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, công nghệ chuỗi khối, vi mạch, robotics, công nghệ in 3D; công nghệ sinh học và y sinh; công nghệ vật liệu tiên tiến, vật liệu nano, vật liệu bán dẫn, quang điện tử và quang tử.

Theo ông Lê Thanh Minh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, đây là mô hình mới không chỉ đối với thành phố mà với cả nước, do đó trong quá trình triển khai cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách và tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh. Trong đợt đầu, hai tổ chức khoa học và công nghệ công lập đã được Thành phố phê duyệt tham gia đề án, với tổng kinh phí gần 200 tỷ đồng. Sở đang tiến hành tuyển chọn đợt 2 và tiếp nhận hồ sơ đăng ký đợt cuối.

Phòng nghiên cứu công nghệ nano hiện đại của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: TTXVN phát

Trung tâm Nghiên cứu Vật liệu cấu trúc nano và phân tử thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (INOMAR) là đơn vị đầu tiên tham gia đề án được duyệt kinh phí 85 tỷ đồng, nhằm xây dựng trung tâm đạt chuẩn quốc tế trong lĩnh vực vật liệu xốp tiên tiến ứng dụng trong nhiều lĩnh vực. Hiện Trung tâm INOMAR và Viện Công nghệ Nano (INT) đã hợp nhất thành Viện Công nghệ vật liệu tiên tiến thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (AMTI). Trung tâm Nghiên cứu triển khai, Khu công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh là đơn vị thứ hai tham gia đề án với kinh phí tài trợ gần 96 tỷ đồng, để phát triển thành trung tâm xuất sắc về chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; trong đó tập trung vào các lĩnh vực vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, công nghệ cơ khí chính xác - tự động hóa.

Những mô hình đầu tiên này được kỳ vọng sẽ tạo hạt nhân nghiên cứu mạnh, gắn chặt hơn nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp, thị trường; đồng thời có khả năng dẫn dắt đổi mới sáng tạo và cạnh tranh quốc tế trong dài hạn.

Bài toán vốn cho doanh nghiệp startup cũng đang được Thành phố thúc đẩy bằng các cơ chế mới. Mới đây, Quỹ đầu tư mạo hiểm Thành phố Hồ Chí Minh được triển khai với sự tham gia của Nhà nước theo hướng vốn mồi dẫn dắt vốn xã hội. Quỹ tập trung hỗ trợ startup đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khoa học công nghệ và doanh nghiệp công nghệ số, trong đó ưu tiên các lĩnh vực công nghệ lõi chiến lược như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ xanh, tự động hóa, robot cùng các giải pháp kinh tế số, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Đây được kỳ vọng sẽ là mắt xích quan trọng để giải quyết khoảng trống vốn tăng trưởng của startup công nghệ.

Quỹ có vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng, trong đó ngân sách Thành phố góp 200 tỷ đồng và mục tiêu đến năm 2035 nâng tổng vốn điều lệ lên tối thiểu 5.000 tỷ đồng, với nguồn lực xã hội chiếm ít nhất 60%. Ông Hoàng Đức Trung, Phó Tổng Giám đốc điều hành Quỹ Đầu tư công nghệ của VinaCapital, Giám đốc Quỹ Đầu tư mạo hiểm Thành phố Hồ Chí Minh thông tin, Quỹ đóng vai trò "vốn mồi" dẫn dắt thị trường, định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực chiến lược cần nhiều thời gian. Mỗi đồng vốn đầu tư được kỳ vọng sẽ thu hút thêm 3-5 đồng từ các quỹ đầu tư tư nhân và quốc tế. Trong đó, Quỹ tập trung chọn lọc những "hạt giống" xuất sắc, đặc biệt ở các giai đoạn bứt phá.

Bài cuối: Nâng cao tiềm lực

TP Hồ Chí Minh (TTXVN 29/4/2026) Bước vào giai đoạn phát triển mới, Thành phố Hồ Chí Minh xác định chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Việc đầu tư chiều sâu cho nghiên cứu phát triển, các ngành công nghệ chiến lược và thể chế đổi mới sáng tạo được xem là trụ cột quan trọng để hình thành năng lực cạnh tranh mới.

Trong tương lai, vùng trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh sẽ trở thành thủ phủ tài chính, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ảnh: Thanh Vũ/TTXVN

Đầu tư mạnh cho khoa học và công nghệ

Thành phố Hồ Chí Minh đang xây dựng Chương trình nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và nâng cao tiềm lực khoa học và công nghệ giai đoạn 2026-2030 để đáp ứng yêu cầu phát triển. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, tổng chi xã hội cho nghiên cứu và phát triển (R&D) đạt 2-3% GRDP, trong đó kinh phí từ xã hội chiếm trên 60%; mỗi năm có ít nhất 40 công trình khoa học và công nghệ cấp thành phố được nghiệm thu, triển khai tối thiểu 50 nhiệm vụ khoa học và công nghệ mới.

Thành phố phấn đấu nâng tỷ lệ kết quả khoa học và công nghệ được ứng dụng vào thực tiễn sau 12 tháng đạt từ 60% trở lên; tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng kết quả nghiên cứu từ viện, trường đạt từ 25% trở lên. Thành phố đặt mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào GRDP đạt 60%; hình thành ít nhất 5 trung tâm nghiên cứu ứng dụng, đổi mới sáng tạo tiệm cận trình độ quốc tế trong các lĩnh vực trọng tâm. Những chỉ tiêu này cho thấy quyết tâm đầu tư chiều sâu cho năng lực cạnh tranh dài hạn của Thành phố.

Để đạt các mục tiêu nêu trên, Thành phố định hướng tập trung triển khai các chương trình nghiên cứu trọng điểm mang tính liên ngành, trung vào phát triển một số công nghệ chiến lược, nền tảng lõi và sản phẩm công nghệ mũi nhọn. Trước hết là nhóm chương trình về chuyển đổi số và đô thị thông minh, nhằm hình thành các nền tảng số dùng chung, mô hình quản trị theo dữ liệu, giải pháp an ninh mạng, sản phẩm số.

Ở lĩnh vực công nghệ công nghiệp và sản xuất thông minh, trọng tâm là nghiên cứu thiết kế, đóng gói, kiểm thử vi mạch bán dẫn; chip AI, chip IoT; robot công nghiệp, robot tự hành, thiết bị không người lái, logistics thông minh, dây chuyền chế biến tiên tiến, công nghệ năng lượng mới, vật liệu tiên tiến và nền tảng số cho sản xuất. Đây là hướng đi nhằm từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi, nâng tỷ lệ nội địa hóa và đưa doanh nghiệp Thành phố tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đối với y tế và chăm sóc sức khỏe, Thành phố tập trung phát triển và làm chủ các công nghệ y sinh, dược học, y tế số, y học chính xác, y học cá thể hóa, công nghệ gen, thiết bị y tế thông minh, AI trong chẩn đoán hình ảnh và phân tích dữ liệu y khoa. Mục tiêu là góp phần nâng cao năng lực hệ thống y tế Thành phố theo hướng chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả.

Trong lĩnh vực nông nghiệp đô thị, Thành phố tập trung phát triển và ứng dụng các giải pháp khoa học - công nghệ tiên tiến, hiện đại một cách phù hợp nông nghiệp đô thị nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng, giảm ô nhiễm môi trường và phát triển bền vững.

Chương trình về vận hành đô thị hiện đại và thích ứng biến đổi khí hậu tập trung vào chống ngập, kiểm soát triều cường, quản lý chất thải, giám sát môi trường, quản lý năng lượng, giao thông xanh, logistics đô thị và mô hình bản sao số phục vụ mô phỏng, dự báo và điều hành theo thời gian thực. Đây là nhóm nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng với một siêu đô thị đang chịu áp lực lớn về hạ tầng và môi trường.

Không chỉ chú trọng khoa học kỹ thuật, Thành phố chú trọng chương trình nghiên cứu, ứng dụng cho khoa học xã hội và nhân văn phục vụ quản trị siêu đô thị. Theo các chuyên gia, những thách thức của Thành phố không thể giải quyết chỉ bằng công nghệ, mà cần cả thể chế phù hợp, quản trị bao trùm, nâng cao năng lực thực thi chính sách, minh bạch, trách nhiệm giải trình và lấy người dân làm trung tâm.

Thúc đẩy hợp tác ba nhà

Sinh viên Trường Đại học Thủ Dầu Một trong giờ đào tạo thiết kế vi mạch. Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN

Để các định hướng nghiên cứu đi vào thực chất, yếu tố quyết định là cơ chế phối hợp hiệu quả giữa ba nhà - Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Chương trình hợp tác giữa UBND Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Quốc gia Thành phố giai đoạn 2022 - 2025 ghi nhận nhiều kết quả thiết thực. Với 45 nhiệm vụ và 54 nội dung hợp tác cụ thể, hai bên đã cùng giải quyết nhiều bài toán của Thành phố, từ phát triển hạ tầng, đào tạo nhân lực chất lượng cao đến hoàn thiện các cơ chế, chính sách mang tính đột phá.

Thông qua chương trình hợp tác, nhiều chương trình quan trọng đang được triển khai như Hệ thống hỏi - đáp hỗ trợ người dân trong giải quyết thủ tục hành chính, ứng dụng AI trong y tế và phát triển năng lực thiết kế vi mạch phục vụ thu hút đầu tư. Các nghiên cứu về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và các báo cáo phân tích kinh tế vĩ mô do Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện đã cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác điều hành và hoạch định chính sách của Thành phố.

Trên cơ sở đó, UBND Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Quốc gia Thành phố tiếp tục ký kết chương trình hợp tác giai đoạn 2026-2030. Thành phố đặt hàng Đại học Quốc gia đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài cho các lĩnh vực mũi nhọn như vi mạch bán dẫn, AI, IoT, Blockchain, khoa học cơ bản, đường sắt đô thị và nhân sự cho trung tâm tài chính quốc tế.

Đại học Quốc gia Thành phố sẽ chủ trì nghiên cứu các công nghệ lõi phục vụ phát triển kinh tế số, tham gia xây dựng các khu thử nghiệm công nghệ để hỗ trợ cộng đồng khởi nghiệp. Về hạ tầng, hai bên thống nhất phát triển Khu đô thị Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh theo hướng đô thị thông minh; đồng thời thiết lập Trung tâm tính toán tốc độ cao làm nền tảng hạ tầng số vững chắc cho nghiên cứu và đào tạo.

Cuối năm 2025, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã ra mắt Hội đồng Cố vấn chiến lược đổi mới sáng tạo và Trung tâm Đổi mới sáng tạo, đánh dấu bước đột phá trong việc hiện thực hóa mô hình hợp tác “3 nhà” trong thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trung tâm Đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ là hạt nhân điều phối, tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu và kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố với khu vực, quốc tế. Đây là một trong bốn mô hình trọng điểm của Đề án Phát triển mạng lưới Trung tâm Đổi mới sáng tạo tầm cỡ quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh. Theo định hướng phát triển, Trung tâm này được định hướng trở thành tổ hợp công nghệ sâu, tập trung vào công nghệ bán dẫn, vi điện tử, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học và thúc đẩy hình thành doanh nghiệp spin-off từ kết quả nghiên cứu.

Còn Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc tế tại Khu Công nghệ cao đóng vai trò cầu nối giữa nghiên cứu và sản xuất, hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ. Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo Thành phố tiếp tục là đầu mối kết nối cộng đồng khởi nghiệp, cung cấp hạ tầng mềm, đào tạo, tư vấn và kết nối đầu tư theo chuẩn quốc tế. Bên cạnh đó, mô hình doanh nghiệp đầu tư (PPP) cũng được Thành phố khuyến khích với sự tham gia của các tập đoàn, doanh nghiệp lớn tham gia xây dựng phòng thí nghiệm đổi mới sáng tạo, trung tâm R&D và không gian thử nghiệm công nghệ.

Để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu, Thành phố cũng đang thúc đẩy hợp tác ba nhà là điện tử, vi điện tử và bán dẫn – ngành giữ vai trò nền tảng trong quá trình chuyển từ gia công, lắp ráp sang làm chủ và sáng tạo công nghệ. Theo các chuyên gia, dù đã có chuyển biến tích cực trong kết nối ba nhà trong lĩnh vực này nhưng vẫn còn nhiều vướng mắc về cơ chế chính sách, sở hữu trí tuệ, nguồn lực tài chính và chất lượng nhân lực, cần được tháo gỡ đồng bộ.

Giải quyết điểm nghẽn đó, Thành phố đang xây dựng thêm các chính sách lớn để thúc đẩy công nghiệp công nghệ số và bán dẫn, tập trung hỗ trợ đào tạo nhân lực, nghiên cứu phát triển, sản xuất phụ trợ và các dự án trọng điểm. Cùng với cơ chế ưu đãi đầu tư, việc phát huy vai trò các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức trung gian kết nối được kỳ vọng sẽ hình thành hệ sinh thái bán dẫn đủ sức cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Với nền tảng đã có, cơ chế đột phá đang triển khai và việc đầu tư mạnh để nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực.

Thu Hoài - Cơ quan thường trú TTXVN tại TP. Hồ Chí Minh 

Link bài 1: https://chinhsachcuocsong.vnanet.vn/khoa-hoc-cong-nghe-thanh-pho-ho-chi-minh-bai-1-nen-tang-cho-su-phat-trien/17648.html

Link bài 2: https://chinhsachcuocsong.vnanet.vn/thanh-pho-ho-chi-minh-trung-tam-khoa-hoc-cong-nghe-doi-moi-sang-tao-dot-pha-tu-cac-nghi-quyet-lon/85475.html

Link bài cuối: https://chinhsachcuocsong.vnanet.vn/thanh-pho-ho-chi-minh-trung-tam-khoa-hoc-cong-nghe-doi-moi-sang-tao-nang-cao-tiem-luc/85476.html