Mã số N3086: Tuyến 2 bài “Nông nghiệp công nghệ cao TP.HCM”

  - Chia sẻ:    
Tuyến hai bài về chủ đề “Nông nghiệp công nghệ cao TP.HCM” phản ánh những điều kiện để nông nghiệp công nghệ cao TP.HCM phát triển hiệu quả: vốn, giống, nhân lực, công nghệ phù hợp và thị trường ổn định. Qua đó kết nối kinh nghiệm sản xuất với yêu cầu hoàn thiện chính sách, chỉ rõ những điều kiện cần thiết để nhân rộng mô hình.

Bài 1: “Điểm tựa vốn, giống và đầu ra” phản ánh ứng dụng thủy canh, cảm biến và tự động hóa tại HTX Tuấn Ngọc, đồng thời ghi nhận khó khăn của các HTX, doanh nghiệp về vốn, đất đai, nguồn giống, dữ liệu và tiếp cận chính sách. Bài viết đề cập việc TP.HCM tiếp tục triển khai Nghị định 98/2018/NĐ-CP và Nghị quyết 496/NQ-HĐND về hỗ trợ liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản.

Bài 2: “Mở đường cho chuỗi giá trị nông nghiệp” phân tích định hướng gắn vùng nguyên liệu với chế biến, logistics và thị trường; làm rõ vai trò của Nhà nước, HTX, doanh nghiệp và khoa học công nghệ. Kinh nghiệm lựa chọn thiết bị phù hợp, sử dụng nhật ký điện tử tại HTX Kim Long cho thấy chuyển đổi số cần phục vụ quản trị và tiêu thụ. Bài viết giới thiệu Quyết định 4714/QĐ-UBND, Quyết định 3787/QĐ-UBND cùng Đề án phát triển kinh tế tập thể gắn với liên kết tiêu thụ nông sản giai đoạn 2026-2030 đang được xây dựng.

Nông nghiệp công nghệ cao TP.HCM: [Bài 1] Điểm tựa vốn, giống và đầu ra

TP.HCM tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ đầu tư, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, tạo động lực nhân rộng mô hình, phát triển nông nghiệp bền vững.

Khoa học, công nghệ đã mang lại hiệu quả rõ rệt về năng suất, lao động và khả năng kiểm soát sản xuất. Để các mô hình nông nghiệp công nghệ cao có thể mở rộng quy mô và phát huy hiệu quả lâu dài, thành phố đã ban hành nhiều chính sách phù hợp với thực tiễn.

HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc phát triển khoảng 6.000 m² sản xuất rau ăn lá trong nhà màng. Ảnh: Nguyễn Thủy.

1.000 m² rau thủy canh cho năng suất gấp 5 lần

Là một trong những mô hình đi đầu trong ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất rau ăn lá trên địa bàn TP.HCM, HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc (phường Long Trường) đã đầu tư bài bản ngay từ đầu. Tại các khu nhà màng, công nghệ được ứng dụng để theo dõi liên tục nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và lượng dinh dưỡng trong nước. Nhiều công đoạn như phun sương, cắt nắng, thông gió, kiểm soát nhiệt độ cũng được tự động hóa, qua đó giảm đáng kể lao động thủ công.

Ông Lâm Ngọc Tuấn, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc cho biết, với 1.000 m² rau thủy canh, sản lượng trung bình có thể đạt 80-120 kg/ngày, cao gấp khoảng 5 lần canh tác truyền thống. Trong khi nếu sản xuất theo phương thức thông thường, để đạt sản lượng tương đương cần khoảng 1-2 ha đất.

Cùng diện tích 1.000 m², trước đây HTX cần khoảng 3 lao động thường xuyên. Nhưng hiện phần lớn công việc đã được hệ thống cảm biến và điều khiển tự động xử lý. Việc giám sát pH, môi trường, tưới và quản lý sản xuất cũng được số hóa, giúp giảm chi phí nhân công, hạn chế rủi ro và nâng khả năng kiểm soát quy trình.

Theo ông Tuấn, mô hình này đòi hỏi nhân lực có chuyên môn để vận hành hệ thống. Bên cạnh đó, áp lực vốn đầu tư khá lớn. Trong khi chính sách đất đai hiện chưa thực sự phù hợp với định hướng phát triển các mô hình ứng dụng công nghệ trong điều kiện đô thị.

Tương tự, ông Nguyễn Hồng Quyết, Giám đốc HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Kim Long (xã Phú Giáo) cũng cho rằng, quá trình chuyển đổi số hiện còn vướng mắc về nhân lực, lựa chọn công nghệ và dữ liệu. Trên thị trường có nhiều giải pháp, nhưng không phải giải pháp nào cũng phù hợp với điều kiện sản xuất của hợp tác xã.

"Dữ liệu nông nghiệp hiện còn phân tán, chưa đồng bộ giữa các trung tâm dữ liệu, bộ, ngành và cổng thông tin, gây khó cho việc khai thác phục vụ sản xuất", ông Quyết nói và cho rằng, đầu tư công nghệ cuối cùng phải gắn với hiệu quả thị trường. Sản phẩm làm ra phải bán được, tạo giá trị ổn định thì công nghệ mới thực sự có ý nghĩa đối với người sản xuất.

Nhiều nông dân đến tham quan học tập tại mô hình trồng dưa lưới trong nhà màng HTX Nông nghiệp công nghệ cao Kim Long. Ảnh: Nguyễn Thủy.

Từ thực tế này, HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Kim Long kiến nghị, chính sách hỗ trợ đầu tư công nghệ nên được thực hiện theo từng giai đoạn, phù hợp với khả năng của HTX. Việc số hóa dữ liệu có thể thực hiện trước, sau đó mới đầu tư cảm biến và các thiết bị phục vụ sản xuất. Chương trình đào tạo chuyển đổi số cũng cần được thiết kế đơn giản, trực quan, gắn với công việc hằng ngày.

Vấn đề giống cũng được đặt ra khi mỗi năm HTX này phải chi khoảng 5 tỷ đồng để nhập giống nhưng chưa có giống nào của Việt Nam. Ông Quyết cho rằng, các đề tài khoa học, công nghệ cần bám sát nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, HTX và hộ nông dân, trong đó nghiên cứu giống là vấn đề cần được quan tâm.

Mặt khác, có những chương trình hỗ trợ thiết thực nhưng khi HTX tìm hiểu tại địa phương, cán bộ cơ sở chưa nắm đầy đủ thông tin, chưa rõ thẩm quyền hoặc quy trình thực hiện. Việc giải quyết hồ sơ vì vậy có thể kéo dài, khiến HTX và người dân khó tiếp cận chính sách.

Ông Quyết kiến nghị, các cơ quan chuyên môn cập nhật, hướng dẫn đầy đủ hơn cho xã, phường, nhất là những thủ tục liên quan trực tiếp đến hợp tác xã. Quy trình cần cụ thể, thống nhất để cán bộ cơ sở có thể xử lý hồ sơ, hạn chế tình trạng phải chuyển qua nhiều cấp.

Giải bài toán vốn và đầu ra

Nhu cầu vốn càng trở nên rõ hơn khi các mô hình muốn mở rộng quy mô. Ông Trần Anh Tuấn, Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Năng lượng 102 cho biết, doanh nghiệp đang có nhu cầu mở rộng vùng sản xuất nấm mối đen, hướng tới sản lượng khoảng 2-5 tấn/ngày. Theo tính toán của doanh nghiệp, để đạt quy mô này cần phát triển khoảng 500-700 mô hình.

Doanh nghiệp đã đầu tư hơn 25 tỷ đồng cho mô hình sản xuất nấm mối đen và bắt đầu nghiên cứu, vận hành từ năm 2018. Quá trình sản xuất từng gặp tình trạng nhiễm khuẩn, sau đó doanh nghiệp tiếp tục cải tiến quy trình, đưa công nghệ vào kiểm soát sản lượng và chất lượng.

Theo ông Tuấn, trước khi nhân rộng mô hình cần có những hội thảo chuyên sâu để người dân, hợp tác xã hiểu rõ mức đầu tư, cách vận hành container, phôi nấm và quy trình sản xuất, qua đó có đủ thông tin trước khi quyết định tham gia.

Ở góc độ tiếp cận vốn, ông Nguyễn Hoàng Vũ Thiên, Giám đốc HTX Môi trường Bình Dương nêu thực tế, trước đây mức lãi suất tại Bình Dương khoảng 4,8%/năm, trong khi mức thấp nhất hiện nay được thông tin khoảng 7%/năm.

Mô hình nấm mối đen trong container đang được Công ty Cổ phần Tập đoàn Năng lượng 102 chuyển giao cho nhiều tỉnh, thành. Ảnh: Nguyễn Thủy.

Ông Thiên đề nghị, các cơ quan liên quan nghiên cứu cơ chế phù hợp hơn để nguồn vốn thực sự phát huy vai trò hỗ trợ khu vực hợp tác xã, nhất là khi nhiều đơn vị vẫn gặp khó khăn về nguồn lực đầu tư.

Ông Tần Văn Viễn, Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp An Sơn cũng đề nghị thông tin chính sách vốn cần công khai rõ quy mô nguồn quỹ, mức lãi suất, điều kiện vay, tài sản bảo đảm, hồ sơ và thủ tục để các đơn vị có thể chủ động tiếp cận.

Theo ông Viễn, ứng dụng khoa học, công nghệ cần đi sâu vào từng mô hình cụ thể, không chỉ dừng ở giới thiệu chung. Với những mô hình mới, người sản xuất cần được cung cấp đầy đủ thông tin về chi phí đầu tư, kỹ thuật, khả năng kết hợp với sản xuất hiện có và đầu ra sản phẩm.

"Trước khi nhân rộng, nguyên nhân thành công cũng như thất bại của những mô hình tương tự cần được phân tích kỹ. Chính sách và công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi phù hợp với điều kiện sản xuất và giúp mô hình duy trì ổn định", ông Viễn nói.

Người sản xuất chỉ thực sự mạnh dạn theo đuổi nông nghiệp công nghệ cao khi có đủ vốn để đầu tư, có thông tin để lựa chọn công nghệ phù hợp và có đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Vì vậy, để các mô hình công nghệ không dừng ở những điểm sáng riêng lẻ, TP.HCM đang triển khai thực hiện các chính sách chung, trong đó có những chính sách kích cầu đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp.

Ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM cho biết, sau quá trình sắp xếp, thành phố tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ sản xuất, trong đó có Nghị định 98 số 98/2018/NĐ-CP của Chính phủ về chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.

Trên cơ sở đó, thành phố đã ban hành Nghị quyết 496/NQ-HĐND về hỗ trợ liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Ngoài ra, thành phố còn có các chính sách liên quan đến cây trồng, vật nuôi, chính sách bảo hiểm trong nông nghiệp và nhiều nội dung hỗ trợ khác. Đây đều là những chính sách quan trọng, có tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân.

Nông nghiệp công nghệ cao TP.HCM: [Bài 2] Mở đường cho chuỗi giá trị nông nghiệp

Thay vì hỗ trợ từng khâu riêng lẻ, TP.HCM hướng nguồn lực vào chuỗi liên kết hoàn chỉnh, lấy thị trường làm điểm xuất phát, khoa học công nghệ làm động lực cho sản xuất.

Sau hợp nhất, TP.HCM đang từng bước hoàn thiện hành lang chính sách cho một không gian phát triển nông nghiệp có quy mô lớn hơn, đa dạng hơn về vùng sản xuất và ngành hàng.

Chính sách phải vừa vận dụng hiệu quả các cơ chế hỗ trợ vừa chủ động liên kết theo chuỗi giá trị nhằm gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Ảnh: Nguyễn Thủy.

Chính sách mở đường cho chuỗi giá trị

Điểm mới trong định hướng này không chỉ nằm ở việc đưa thêm công nghệ vào đồng ruộng, nhà kính hay trang trại, mà quan trọng hơn là tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn vùng nguyên liệu với chế biến, logistics và thị trường.

Ông Cấn Xuân Trường, Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM cho biết, thành phố đang xây dựng Đề án phát triển kinh tế tập thể gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp giai đoạn 2026-2030. Đề án đã được gửi lấy ý kiến hơn 187 đơn vị, Học viện Nông nghiệp Việt Nam là đơn vị tư vấn chính.

Cùng với đó, Quyết định số 4714/QĐ-UBND về Đề án Phát triển đô thị thông minh tại TP.HCM giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Quyết định 3787/QĐ-UBND về Kế hoạch triển khai chương trình nông nghiệp, nông dân, nông thôn đang tạo thêm cơ sở để thành phố định hình mô hình nông nghiệp đô thị trong giai đoạn mới.

Theo định hướng đang được xây dựng, nông nghiệp TP.HCM sẽ phát triển trên bốn trụ cột gồm: nông nghiệp thông minh, nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và nông nghiệp đô thị.

Trong một đô thị đặc biệt như TP.HCM, bài toán đặt ra là sử dụng đất, nước, năng lượng hiệu quả hơn, tạo ra sản phẩm có giá trị cao, kiểm soát tốt chất lượng và phục vụ trực tiếp nhu cầu của thị trường đô thị.

Muốn làm được điều đó, vùng sản xuất hàng hóa phải được kết nối với sơ chế, chế biến, logistics và hệ thống tiêu thụ. Hợp tác xã được xác định là một mắt xích quan trọng trong tổ chức nông dân, xây dựng vùng nguyên liệu và giữ kỷ luật sản xuất. Doanh nghiệp đảm nhiệm vai trò kết nối thương mại, phân phối, mở rộng thị trường.

“Liên kết chuỗi không chỉ là một khâu mà là cả một hệ sinh thái được quản trị đồng bộ từ đầu vào đến đầu ra, bao gồm vùng nguyên liệu, sản xuất, thu hoạch - sơ chế, chế biến - bảo quản, logistics và tiêu thụ. Các bên phải được phân công rõ trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ, chia sẻ lợi ích và rủi ro rõ ràng”, ông Trường nhấn mạnh.

Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách. Thay vì phân bổ nguồn lực rời rạc cho một hộ sản xuất, một nhà sơ chế hoặc một công đoạn riêng, chính sách mới hướng tới hỗ trợ một chuỗi hoàn chỉnh. Sản xuất phải xuất phát từ tín hiệu thị trường, xác định rõ khách hàng cần gì rồi mới tổ chức vùng nguyên liệu và lựa chọn phương án đầu tư.

Đại diện Chi cục Phát triển nông thôn cho biết thêm, các nhóm hỗ trợ dự kiến bao gồm tư vấn, nâng cao năng lực và khảo sát thị trường với mức tối đa 300 triệu đồng; đào tạo tối đa 300 triệu đồng/dự án; hạ tầng phục vụ liên kết được hỗ trợ tối đa 70%, không quá 5 tỷ đồng/dự án; phát triển vùng nguyên liệu tối đa 70%, không quá 10 tỷ đồng/dự án; ứng dụng khoa học, công nghệ tối đa 70%, không quá 5 tỷ đồng/dự án.

Nếu được triển khai đồng bộ, cách hỗ trợ này sẽ đòi hỏi các chủ thể phải tính đến bài toán thị trường ngay khi lập dự án, thay vì đầu tư thiết bị hoặc mở rộng sản xuất rồi mới tìm đầu ra.

Nguồn lực lớn hơn cũng đi cùng điều kiện chặt chẽ hơn. Theo ông Trường, dự án muốn tiếp cận chính sách phải xác định được đơn vị chủ trì liên kết, trách nhiệm của từng thành viên, vùng nguyên liệu, thị trường tiêu thụ, phương án quản lý tài sản, hạ tầng sau khi dự án kết thúc.

Hợp đồng liên kết cũng không thể mang tính hình thức. Các bên phải làm rõ tiêu chuẩn chất lượng, sản lượng cam kết, cơ chế xác định giá, tiến độ thực hiện, cách phân chia lợi ích và phương án chia sẻ rủi ro.

Chi cục Phát triển nông thôn cũng đang đề xuất một số chương trình chuyển đổi số trong nông nghiệp, tập trung vào khu vực hợp tác xã (HTX). Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đưa thêm công nghệ vào sản xuất mà phải thay đổi cách tổ chức và quản trị.

“Chính sách chỉ là bệ phóng, sự sống còn của chuỗi nằm ở năng lực quản trị. Chuyển đổi xanh, chuyển đổi số trong nông nghiệp không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà trước hết là sự đổi mới phương thức tổ chức sản xuất, quản trị chuỗi giá trị”, ông Trường nói.

HTX Nông nghiệp công nghệ cao Kim Long ứng dụng nhật ký điện tử để quản lý từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Ảnh: Nguyễn Thủy.

Khoa học công nghệ tạo động lực

Các chương trình, nghị quyết của Trung ương và TP.HCM đã đặt yêu cầu tăng hàm lượng khoa học, công nghệ và nâng năng suất lao động nông nghiệp. Vì vậy, nguồn lực hỗ trợ phải được sử dụng đúng mục tiêu, có trọng tâm, tránh đầu tư dàn trải.

Ông Trần Trọng Tuyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM cho rằng, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải bắt đầu bằng nhu cầu thực tế, tránh đầu tư dàn trải hoặc lựa chọn công nghệ vượt quá khả năng tiếp nhận.

TP.HCM hiện đã có nền tảng nhất định để phục vụ quá trình này. Đơn cử như Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP.HCM đã xây dựng 150 quy trình kỹ thuật, 567 mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trong đó 14 quy trình được công nhận là tiến bộ kỹ thuật. Sàn giao dịch công nghệ TP.HCM Techport.vn có hơn 25.000 công nghệ, thiết bị để các hợp tác xã tìm kiếm, lựa chọn giải pháp.

Vấn đề còn lại là kết nối đúng nhu cầu, đúng công nghệ. Thực tế tại HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Kim Long cho thấy, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được lựa chọn theo khả năng đầu tư và bài toán thị trường.

HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Kim Long là một trong những mô hình điểm tại Phú Giáo, TP.HCM. Ảnh: Kim Long.

HTX hiện có 75 thành viên, khoảng 25 ha nhà kính chuyên canh dưa lưới, sản lượng hằng năm gần 2.500 tấn. Thay vì nhập nguyên hệ thống nhà màng có giá khoảng 500-600 triệu đồng/1.000 m², Kim Long lựa chọn những thiết bị cần thiết, chủ động các hạng mục có thể sản xuất trong nước. Chi phí hiện giảm còn khoảng 200 triệu đồng/1.000 m², gồm cả hệ thống tưới.

Cách làm này phản ánh khá rõ tinh thần mà chính sách đang hướng tới: công nghệ phải “vừa sức”, giải quyết được bài toán thực tế và giúp người sản xuất có khả năng thu hồi vốn.

Từ năm 2021, Kim Long sử dụng nhật ký điện tử, số hóa từng lô sản xuất và từng giai đoạn sinh trưởng. Cả 75 xã viên hiện cập nhật dữ liệu sản xuất, trong khi nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, nước tưới và các biến động của cây được theo dõi để điều chỉnh kịp thời.

Dữ liệu không chỉ được lưu lại ở khâu canh tác mà còn được sử dụng để dự báo sản lượng, thời điểm thu hoạch, nhu cầu nhân công, đóng gói và kế hoạch tiêu thụ.

Giám đốc HTX Nguyễn Hồng Quyết nhìn nhận, đầu tư công nghệ cuối cùng vẫn phải trả lời được câu hỏi sản phẩm có bán được hay không và giá trị mang lại cho nông dân có bền vững hay không.

Định hướng nông nghiệp TP.HCM giai đoạn 2026-2030 xác định rõ vai trò của từng chủ thể: Nhà nước kiến tạo chính sách, khoa học, công nghệ nâng hiệu quả sản xuất, hợp tác xã tổ chức nông dân, doanh nghiệp kết nối thị trường. Trọng tâm là xây dựng chuỗi giá trị vận hành thực chất, để nông nghiệp thông minh, xanh, tuần hoàn tạo ra hiệu quả cụ thể bằng chi phí thấp hơn, chất lượng ổn định hơn, đầu ra bền vững hơn và thu nhập tốt hơn cho nông dân, HTX và doanh nghiệp.

Nguyễn Thủy (Báo Nông nghiệp và Môi trường)

Link bài 1: https://nongnghiepmoitruong.vn/nong-nghiep-cong-nghe-cao-tphcm-bai-1-diem-tua-von-giong-va-dau-ra-d836228.html

Link bài 2: https://nongnghiepmoitruong.vn/nong-nghiep-cong-nghe-cao-tphcm-bai-2-mo-duong-cho-chuoi-gia-tri-nong-nghiep-d836232.html