Mã số N3091: Khi tri thức tinh hoa đồng hành cùng sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh

  - Chia sẻ:    
Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng trở thành động lực tăng trưởng, mối quan hệ giữa chính quyền và đại học đang đứng trước yêu cầu mới: không chỉ đào tạo nhân lực hay thực hiện các đề tài nghiên cứu, mà phải cùng nhau giải quyết những bài toán phát triển của địa phương.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), yêu cầu này càng rõ nét khi Thành phố bước vào giai đoạn phát triển mới với hàng loạt mục tiêu lớn về tăng trưởng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển các ngành công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, kinh tế số. Đây đều là những vấn đề có tính liên ngành, đòi hỏi sự kết nối giữa chính sách, tri thức khoa học, công nghệ (KHCN) và nguồn lực xã hội.

Trong bối cảnh đó, Chương trình hợp tác giữa Uỷ ban nhân nhân (UBND) TP.HCM và Đại học Quốc gia TP.HCM (ĐHQG-HCM) giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng tạo nên một bước chuyển quan trọng: từ phối hợp thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sang cùng kiến tạo các giải pháp phát triển. Cơ chế “Thành phố đặt hàng, ĐHQG-HCM chủ trì thực hiện”, vẫn là nền vận hành xuyên suốt, nhưng ở giai đoạn mới, cách hai bên phối hợp đã được nâng lên một tầm cao hơn: đại học không chỉ chờ đặt hàng để thực hiện, mà tham gia ngay từ khâu xác định bài toán và hoạch định chiến lược.

Đại học không chỉ là nơi cung cấp nhân lực

Nhìn lại giai đoạn 2022-2025, mô hình hợp tác giữa UBND TP.HCM và ĐHQG-HCM đã triển khai 45 nhiệm vụ và 54 nội dung trên nhiều lĩnh vực, từ quy hoạch phát triển Khu đô thị ĐHQG-HCM, xây dựng Trung tâm đổi mới sáng tạo, đào tạo nguồn nhân lực trình độ quốc tế đến nghiên cứu giải pháp AI phục vụ quản lý đô thị, xây dựng chiến lược tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế xanh cho Thành phố [4].

Những kết quả này tạo nền tảng để hai bên bước vào giai đoạn hợp tác mới với một cách tiếp cận rộng hơn. Theo GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai, Ủy viên Trung ương Đảng, Giám đốc ĐHQG-HCM, điểm mới nổi bật của chương trình giai đoạn 2026-2030 có thể khái quát ở ba chuyển dịch lớn.

Thứ nhất, ĐHQG-HCM tham gia sâu hơn vào quá trình hoạch định chiến lược phát triển của TP.HCM và vùng Nam Bộ.

“ĐHQG-HCM đã được Thành phố tin tưởng mời tham gia từ sớm vào việc xây dựng, góp ý nhiều văn kiện, đề án và chính sách quan trọng, như định hướng tăng trưởng hai con số, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt (Luật Phát triển đô thị), mô hình tăng trưởng 02 con số và liên kết vùng, Đề án Thành phố toàn cầu đáng sống, Đề án các-bon rừng và kết nối Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC), cùng các định hướng phát triển công nghệ chiến lược, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững”, GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai cho biết.

Một điểm đặc biệt nổi bật của hợp tác “3 Nhà” trong quá trình này là việc thành lập Hội đồng Cố vấn Chiến lược Đổi mới sáng tạo ĐHQG-HCM (SACSTI), đã trở thành một cơ chế tham vấn quan trọng, quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân và nhà hoạch định chính sách trong và ngoài nước [3]. Theo GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai, đây là chỗ dựa về trí tuệ, giúp ĐHQG-HCM và Thành phố nhanh chóng huy động đúng chuyên gia, kết nối đúng nguồn lực để vừa tư vấn chiến lược, vừa tham gia xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình thực thi.

Chuyển dịch thứ hai là ĐHQG-HCM ngày càng được tin tưởng giao vai trò hạt nhân điều phối tri thức và phát triển nhân tài cho Thành phố. 

Theo đó, ĐHQG-HCM được kỳ vọng không chỉ là nơi đào tạo nguồn nhân lực, mà từng bước trở thành một trung tâm quy tụ, phát triển và hội tụ nhân tài (Global talent hub) của TP.HCM và vùng Nam Bộ.

Hai bên sẽ điều chỉnh, bổ sung hoàn thiện các chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài, theo hướng mở rộng không gian để nhân tài làm việc, nghiên cứu tại ĐHQG-HCM và các viện, trường trên địa bàn Thành phố. Tại đây, các nhà khoa học có thể tiếp cận phòng thí nghiệm, nhóm nghiên cứu, cộng sự và cơ chế đãi ngộ phù hợp để cùng tham gia giải quyết những bài toán lớn của Thành phố.

Từ nguồn nhân tài này kết hợp với nguồn lực của ĐHQG-HCM, Thành phố có thêm dư địa để phát triển những lĩnh vực công nghệ chiến lược, cần sự đầu tư dài hạn như công nghệ bán dẫn, công nghệ lượng tử, năng lượng sạch, vật liệu tiên tiến, hàng không vũ trụ...

Hướng đến những nền tảng lớn

Chuyển dịch thứ ba, là việc hợp tác chuyển từ những nhiệm vụ riêng lẻ sang xây dựng các chương trình nghiên cứu lớn, hạ tầng dùng chung và những nền tảng đổi mới sáng tạo (ĐMST) mới.

Thành phố đã thống nhất chủ trương đầu tư vào ĐHQG-HCM hạ tầng tính toán hiệu năng cao (HPC), các phòng thí nghiệm công nghệ chiến lược, các trung tâm xuất sắc. Hình thành cơ chế HCMC Global Startup Marketplace (Chợ Start-up), Hội nghị quốc tế thường niên về KHCN, ĐMST và hơn 20 dự án nghiên cứu thành một chương trình nghiên cứu chung.

Đáng chú ý, nhiều dự án được triển khai theo mô hình hợp tác “3 Nhà”, gắn trực tiếp với nhu cầu phát triển kinh tế của TP.HCM. Có thể kể đến hợp tác với Real-Time Robotics (RtR) trong phát triển sản phẩm UAV để xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ; hợp tác với PRO Viet Nam trong xây dựng hệ thống EPR và thúc đẩy vật liệu tuần hoàn; với AgriS, VNFood trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và công nghiệp phụ phẩm sinh học; với VNG Group trong phát triển hệ sinh thái công nghiệp game; hay chuyển đổi VSIP thành khu công nghiệp sinh thái.

ĐHQG-HCM cũng sẽ tham gia phát triển các trung tâm công nghệ chiến lược tại Khu Công nghệ cao, thúc đẩy hợp tác với Becamex và A*STAR (Singapore) để hình thành Trung tâm Nghiên cứu Sản xuất Tiên tiến Việt Nam tại Khu đô thị KHCN Bắc TP.HCM.

Theo GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai, mục tiêu không phải tạo ra những dự án hay sự kiện riêng biệt, mà phải hình thành các nền tảng lâu dài để kết nối công nghệ, nhân tài, vốn đầu tư, thị trường và các nguồn lực quốc tế.

“Trong quá trình triển khai Chương trình hợp tác trong hơn nửa năm qua, một điều rất đáng ghi nhận là sự gắn bó và tinh thần hành động giữa lãnh đạo Thành phố với lãnh đạo ĐHQG-HCM. Hai bên cùng thống nhất việc gì đã rõ thì triển khai ngay, vướng mắc phát sinh ở đâu thì cùng tháo gỡ ở đó”, GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai chia sẻ.

Theo bà, chính sự chỉ đạo trực tiếp, quyết liệt và tin cậy lẫn nhau đã giúp tập hợp được đội ngũ nhà khoa học, doanh nhân, nhà quản lý và các đối tác trong, ngoài nước cùng tham gia. Hai bên xác định phải đồng hành từ khi xác định bài toán, thiết kế nhiệm vụ cho đến đánh giá và đưa kết quả vào thực tiễn.
Từ đó, ĐHQG-HCM sẵn sàng là một mắt xích quan trọng trong thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW [1], đồng thời thực hiện sứ mệnh là hạt nhân tri thức của TP.HCM và vùng Nam Bộ.

“Bốn nhanh” để rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thực tiễn

Để những định hướng lớn không dừng trên giấy, một vấn đề then chốt là cơ chế tổ chức thực hiện.

Ngày 28/1/2026, UBND TP.HCM và ĐHQG-HCM ký kết Chương trình hợp tác giai đoạn 2026-2030 [2]. Trên cơ sở đó, UBND Thành phố ban hành Kế hoạch số 126/KH-UBND ngày 4/4/2026 để cụ thể hóa và tổ chức triển khai các nội dung, nhiệm vụ của chương trình.

Sở KH&CN TP.HCM được giao là cơ quan đầu mối tiếp nhận, trao đổi thông tin, tổng hợp tình hình thực hiện, khó khăn, vướng mắc của các cơ quan, đơn vị để kịp thời báo cáo, tham mưu UBND Thành phố xem xét, chỉ đạo.

Theo Sở KH&CN, nguyên tắc xuyên suốt là việc tổ chức thực hiện phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của Thành phố, gắn với yêu cầu quản lý, điều hành và có địa chỉ ứng dụng cụ thể.

Trong giai đoạn này, nội dung hợp tác giữa hai bên được mở rộng, không chỉ tập trung vào các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học mà còn bao quát nhiều nhóm công việc khác nhau, trong đó có các nhiệm vụ KHCN và ĐMST theo cơ chế đặt hàng; các đề án, dự án quy mô lớn như nghiên cứu tín chỉ các-bon rừng tại Vườn Quốc gia Côn Đảo và Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ; đề án thí điểm chính sách thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực thiết bị bay không người lái và vi mạch bán dẫn; dự án đầu tư hạ tầng tính toán hiệu năng cao phục vụ nghiên cứu trí tuệ nhân tạo; cùng các hoạt động tư vấn chiến lược, xây dựng cơ chế, chính sách, phát triển nguồn nhân lực, hình thành các Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế và thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp, ĐMST như mô hình “Chợ Start-up”. Chính vì phạm vi rộng và đa dạng như vậy, cơ chế phối hợp phải được thiết kế đủ linh hoạt để vận hành phù hợp với từng nhóm nội dung, nhưng vẫn thống nhất về đầu mối và nguyên tắc chung. 

Trên nền tảng đó, cơ chế phối hợp được xác định theo mô hình “Thành phố đặt hàng, ĐHQG-HCM chủ trì thực hiện”. Sở KH&CN giữ vai trò đầu mối kết nối, phối hợp với các sở, ban, ngành, cơ quan, đơn vị liên quan và ĐHQG-HCM để tổng hợp, rà soát, tham mưu đề xuất các nhiệm vụ, chương trình, đề án, dự án, cơ chế, chính sách và nội dung phối hợp cụ thể. Đồng thời, theo dõi, tổng hợp tình hình và phối hợp tham mưu xử lý những vấn đề phát sinh.

Đặc biệt, chương trình nhấn mạnh việc phát huy hiệu quả hợp tác “3 Nhà” gồm Nhà nước, Nhà trường và Nhà doanh nghiệp theo hướng thực chất, rõ trách nhiệm. Việc phối hợp giữa các bên được vận hành theo phương châm “Bốn nhanh” : Lắng nghe nhanh - Phản hồi nhanh - Tháo gỡ nhanh - Quyết định nhanh.

Sở KH&CN duy trì trao đổi thường xuyên với đầu mối phía ĐHQG-HCM, các sở, ban, ngành và đơn vị liên quan, nhằm kịp thời nắm bắt tình hình, nhận diện sớm khó khăn, vướng mắc và tham mưu xử lý theo thẩm quyền. Với những nội dung vượt thẩm quyền, Sở tổng hợp, báo cáo UBND Thành phố xem xét, chỉ đạo.

Mục tiêu là bảo đảm các nội dung hợp tác được triển khai thông suốt, hạn chế thấp nhất độ trễ về thủ tục và rút ngắn khoảng cách giữa yêu cầu thực tiễn với hoạt động nghiên cứu.

Lấy hiệu quả ứng dụng làm thước đo

Điểm đáng chú ý trong cơ chế hợp tác mới là việc đánh giá không chỉ dựa vào tiến độ hoàn thành nhiệm vụ, mà hướng tới chất lượng sản phẩm, khả năng tiếp nhận và mức độ đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Công tác theo dõi, đánh giá được thực hiện thường xuyên, định kỳ trong suốt quá trình triển khai. Các cơ quan, đơn vị liên quan báo cáo định kỳ về Sở KH&CN để tổng hợp, báo cáo UBND Thành phố. Việc sơ kết, tổng kết được tổ chức theo từng giai đoạn để đánh giá toàn diện kết quả.

Cách làm này nhằm giúp tiến độ và chất lượng từng nội dung hợp tác được theo dõi sát, khó khăn được nhận diện và tham mưu xử lý kịp thời. Đồng thời, tạo cơ sở điều chỉnh nhiệm vụ và bố trí nguồn lực phù hợp.

Quan trọng hơn, theo Sở KH&CN, việc đánh giá không chỉ dừng ở tiến độ thực hiện, mà hướng tới chất lượng sản phẩm, khả năng tiếp nhận và mức độ đáp ứng yêu cầu thực tiễn, bảo đảm mỗi nội dung hợp tác sau khi hoàn thành, đều mang lại giá trị cụ thể cho sự phát triển của Thành phố.

Sở KH&CN TP.HCM cho biết thêm, sau thời gian đầu triển khai, cơ chế này đã bước đầu phát huy hiệu quả. Một số nhiệm vụ, đề án trọng điểm như nghiên cứu phát triển TP.HCM trở thành Thành phố toàn cầu đáng sống, nghiên cứu tín chỉ các-bon rừng, đã hoàn thành xét chọn hoặc đang hoàn thiện nội dung đặt hàng. Việc hình thành các Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế, cũng đã lựa chọn được những tổ chức đủ điều kiện đầu tiên.

Những kết quả bước đầu cho thấy, khi nhiệm vụ xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và được triển khai với cơ chế phối hợp đồng bộ, đầu mối rõ ràng, gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước, Nhà trường và Nhà doanh nghiệp, hoạt động KHCN và ĐMST sẽ đi đúng hướng, sát hơn với yêu cầu thực tế, qua đó nâng cao khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng và sớm phát huy giá trị.

Trong thời gian tới, Sở KH&CN sẽ tiếp tục phát huy vai trò cơ quan đầu mối, phối hợp chặt chẽ với ĐHQG-HCM và các cơ quan, đơn vị liên quan để triển khai Chương trình đúng mục tiêu, tiến độ; lấy nhu cầu phát triển của Thành phố làm trung tâm, lấy hiệu quả ứng dụng làm thước đo. 

Chương trình hợp tác UBND TP.HCM - ĐHQG-HCM giai đoạn 2026-2030, được đặt ra không chỉ là có thêm bao nhiêu đề tài, dự án hay chương trình mới. Quan trọng hơn là hình thành một cơ chế để tri thức khoa học tham gia ngay từ lúc Thành phố xác định vấn đề, xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện cho đến đánh giá hiệu quả.

Đó cũng chính là bước chuyển từ “hợp tác để thực hiện nhiệm vụ” sang “đồng kiến tạo giải pháp phát triển” - nơi Nhà nước đặt ra bài toán, nhà trường cung cấp tri thức và doanh nghiệp đưa kết quả vào thị trường, cùng hướng tới mục tiêu chung là tạo động lực mới cho sự phát triển nhanh và bền vững của TP.HCM.

Trịnh Thị Kiều Anh (Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam - số 9/2026)

Tài liệu và hình ảnh minh chứng:

- Tác phẩm được đăng trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Tạp chí in - bản A) Số 9/2026 (trang 29-32).

- Bản điện tử của Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Số 9/2026: https://a.vjst.vn/tap-chi-khoa-hoc-va-cong-nghe-viet-nam-so-9-nam-2026-811-103110.html

- Hình ảnh tác phẩm đăng trên Tạp chí in - bản A, Số 9/2026: