Nhân lực - chìa khóa để Việt Nam bứt tốc trong công nghiệp bán dẫn

Công nghiệp bán dẫn đang trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, gắn trực tiếp với năng lực tự chủ công nghệ và an ninh quốc gia. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc mạnh mẽ, việc Việt Nam lựa chọn hướng đi phù hợp, tham gia vào các phân khúc có giá trị gia tăng cao được xem là yếu tố then chốt quyết định khả năng bứt phá của ngành công nghiệp chiến lược này.

Sáng 17/12, tại TP.HCM, Cục Công nghiệp công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP.HCM và Công ty Cổ phần giáo dục Quốc tế SUN Edu tổ chức hội thảo xây dựng chính sách, giải pháp thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam.

Nhân lực chất lượng cao “điểm nghẽn lớn nhất” cần tháo gỡ

Phát biểu định hướng tại Hội thảo, ông Huỳnh Thành Đạt - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh, công nghiệp bán dẫn không chỉ là một ngành công nghệ cao mà đã trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, gắn trực tiếp với năng lực tự chủ công nghệ và an ninh quốc gia. Theo ông, phát triển ngành công nghiệp bán dẫn cần bám sát chuỗi giá trị toàn cầu, lựa chọn phân khúc phù hợp với điều kiện và vị thế của Việt Nam, đồng thời phải có lộ trình dài hạn, tránh tư duy nóng vội, dàn trải.

Ônh Huỳnh Thành Đạt, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phát biểu tại hội thảo.

Trong đó, nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là năng lực thiết kế và làm chủ công nghệ lõi, xác định là yếu tố then chốt, đồng thời cũng là “điểm nghẽn lớn nhất” hiện nay. Ông cho rằng, cần thẳng thắn nhận diện các hạn chế về thể chế, hạ tầng và cơ chế phối hợp, từ đó phát huy vai trò tiên phong của các trung tâm đổi mới sáng tạo và các địa phương có tiềm lực, đặc biệt là TP.HCM, trong triển khai các mô hình phát triển ngành công nghiệp bán dẫn.

Theo thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương, công nghiệp bán dẫn là lĩnh vực công nghệ chiến lược, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ. Việt Nam đang sở hữu lợi thế đáng kể về nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và kỹ thuật; trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành Đề án phát triển nguồn nhân lực bán dẫn và đang tiếp tục rà soát, điều chỉnh theo hướng mở rộng quy mô đào tạo, dự kiến nâng mục tiêu từ 50.000 lên 100.000 kỹ sư bán dẫn trong thời gian tới.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương phát biểu tại hội thảo, nhấn mạnh vai trò then chốt của nguồn nhân lực trong phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam.

Tuy nhiên, ông Bùi Hoàng Phương cũng thẳng thắn nhìn nhận đây mới chỉ là lợi thế tiềm năng, khi tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp ngành kỹ thuật làm việc trong lĩnh vực công nghiệp bán dẫn hiện chỉ đạt khoảng 0,4%. Trước thực tế này, Bộ KH&CN đang tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đầu tư hạ tầng nghiên cứu sản xuất thử và thu hút đầu tư gắn với chuyển giao công nghệ, nhằm tạo nền tảng để Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị bán dẫn.

TP.HCM - trung tâm đào tạo, thiết kế và kết nối hệ sinh thái bán dẫn

Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND TP.HCM phát biểu tại hội thảo

Từ góc độ địa phương, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, cho rằng đây là thời điểm thuận lợi để TP.HCM bứt tốc tham gia sâu hơn vào ngành công nghiệp bán dẫn. Theo ông, quy hoạch không gian phát triển mới của Thành phố đang hình thành một hệ sinh thái công nghiệp có tính bổ trợ cao, hội tụ đồng thời các yếu tố then chốt như nguồn nhân lực, hoạt động nghiên cứu  phát triển, hạ tầng sản xuất, logistics và khả năng kết nối khu vực, quốc tế.

Thành phố được xác định là không gian hội tụ cho đào tạo, nghiên cứu và thiết kế, đồng thời đóng vai trò kết nối với các địa phương trong vùng nhằm hình thành hệ sinh thái bán dẫn đồng bộ, tạo sức hút đối với các tập đoàn công nghệ lớn. Cùng với đó, các cơ chế, chính sách đặc thù đang được hoàn thiện sẽ tạo điều kiện để TP.HCM triển khai các mô hình thử nghiệm, thu hút đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, trong đó có công nghiệp bán dẫn, đồng thời bảo đảm môi trường đầu tư thông thoáng, hạ tầng ổn định và điều kiện sống thuận lợi để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao và chuyên gia quốc tế.

Chia sẻ thêm về định hướng triển khai, Phó Giám đốc Sở KH&CN Nguyễn Hữu Yên cho biết, việc sáp nhập không gian phát triển giữa TP.HCM - Bình Dương - Bà Rịa-Vũng Tàu đã mở ra một cấu trúc công nghiệp mới cho ngành bán dẫn, nơi đào tạo, nghiên cứu, sản xuất và logistics được tổ chức theo chuỗi bổ trợ hoàn chỉnh. Theo đó, TP.HCM giữ vai trò trung tâm đào tạo, thiết kế chip và R&D với hạt nhân là Đại học Quốc gia TP.HCM và Khu Công nghệ cao; Bình Dương là không gian tiếp nhận các dự án sản xuất, đóng gói - kiểm định nhờ lợi thế quỹ đất sạch và hạ tầng ổn định; trong khi Bà Rịa-Vũng Tàu đảm nhiệm kết nối logistics chiến lược với cảng Cái Mép - Thị Vải và sân bay Long Thành.

Phó Giám đốc Sở KH&CN Nguyễn Hữu Yên chia sẻ tham luận tại hội thảo

Trên nền tảng này, Thành phố xác định phát triển nhân lực thiết kế chip là đột phá then chốt, gắn với hệ sinh thái sản phẩm chuyên dụng, R&D công nghệ lõi và cơ chế thể chế linh hoạt theo mô hình sandbox. Các chính sách hỗ trợ được thiết kế theo hướng đủ mạnh, đủ tập trung và có điều kiện ràng buộc gắn với đào tạo, chuyển giao và tham gia chuỗi giá trị, qua đó tạo nền tảng để TP.HCM không chỉ thu hút đầu tư, mà từng bước hình thành năng lực nội sinh cho ngành công nghiệp bán dẫn phát triển thực chất và bền vững.

Từ thực tiễn đào tạo, ông Lưu Huê Tiến – Giám đốc Công ty Cổ phần Giáo dục Quốc tế SUN Edu cho rằng, nguồn nhân lực bán dẫn hiện nay còn thiếu chuẩn nghề và kỹ năng thực hành, khiến sinh viên sau tốt nghiệp phải đào tạo lại. Trên cơ sở đó, đơn vị đề xuất mô hình đào tạo theo “đơn đặt hàng doanh nghiệp”, trong đó doanh nghiệp tham gia xác định yêu cầu kỹ năng, đồng thiết kế chương trình và gắn đào tạo với bài toán sản xuất thực tế nhằm nâng cao chất lượng và tính sẵn sàng của nhân lực.

Các đại biểu tham quan những giải pháp công nghệ trưng bày tại hội thảo.

Tại hội thảo, các đơn vị, ban ngành, doanh nghiệp đã thảo luận tập trung làm rõ yếu tố quyết định thành công cho công nghiệp bán dẫn là nhân lực, vốn đang được xác định là điểm nghẽn lớn nhất. Việc phát triển nhân lực phải đặt trong tổng thể đột phá giáo dục và đào tạo, đổi mới mạnh mẽ mô hình theo hướng gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.

Nguyễn Tuyết